ABŞ və İran arasında gərginlik artır: yeni hücumlar və razılığa gəlmək üçün səylər

Regionda siyasi gərginlik artarkən,ABŞ iləİran arasında qarşılıqlı hücumlar dünya gündəmində narahatlıq yaradır. ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) İranın strateji nöqtələrinə hücumlar həyata keçirdiklərini açıqlayıb. Bu hücumlar İranın Küveytə qarşı hərəkətlərindən sonra baş verib. Son üç gündə İrana edilən bu ikinci hücum Hörmüz boğazı ətrafındakı atış bazasını hədəf aldı.

ABŞ-ın Hərbi Məqsədləri

CENTCOM öz bəyanatında İrana məxsus 4 pilotsuz uçuş aparatını zərərsizləşdirdiklərini və Hörmüz boğazı ətrafında təhlükə yaratdığını bildirdi. ABŞ-ın bu addımı İranın bölgədəki hərbi varlığına nəzarət etmək cəhdi kimi qiymətləndirilir. Bu strateji əhəmiyyətli bölgədə təhlükəsizliklə bağlı narahatlıqlar beynəlxalq ticarətin təhlükəsizliyi üçün də kritik əhəmiyyət kəsb edir.

İranın Əks Hərəkəti

İranın İnqilab Keşikçiləri Ordusu ABŞ-ın Bəndər Abbas yaxınlığındakı hava hücumuna cavab olaraq ABŞ hava bazasını hədəf aldıqlarını açıqlayıb. Hədəf edilən bazanın yeri dəqiqləşdirilməsə də, Küveyt belə bir hücuma məruz qaldığını təsdiqləyib. CENTCOM İranın Küveytə doğru ballistik raketlər atdığını və bu raketlərin qarşısı alındığını bildirib. Bu inkişaflar bölgədəki hərbi gərginliyi daha da artırdı.

Körfəz ölkələrinin reaksiyası

Küveyt Xarici İşlər Nazirliyi İranı qınayan bəyanatla çıxış edərək Körfəzdəki digər ölkələrdən də dəstək aldı. Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər, İordaniya, Bəhreyn və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri kimi ölkələr Küveytə həmrəylik mesajları göndərib. Bu vəziyyət region ölkələri arasında diplomatik münasibətlərin və müttəfiqliklərin vacibliyini bir daha ortaya qoydu.

Trampın təhdidləri və razılaşma səyləri

ABŞ prezidenti Donald Tramp İranın razılaşmanı istəmədiyi təqdirdə hücumların davam edə biləcəyini bildirib. Tramp “Bəlkə geri dönüb bunu bitirməli olacağıq, bəlkə də etməyəcəyik” deyərək qeyri-müəyyənlik mesajı verdi. Bu arada, Axios internet saytı ABŞ və İran arasında atəşkəsin uzadılması üçün danışıqların aparıldığını, lakin Trampın hələlik yekun təsdiqini vermədiyini bildirib.

Razılaşmaya ümidlər

Danışıqçılar Tehranın nüvə proqramı ilə bağlı 60 günlük saziş layihəsi üzərində razılaşıblar. Bununla belə, bu layihə liderlər tərəfindən yekun qiymətləndirməyə tabedir. İddia edilən razılaşma Hörmüz boğazının kommersiya gəmiləri üçün açıq qalmasını da ehtiva edir. ABŞ rəsmiləri İranın razılaşmaya hazır olduğunu bildirsələr də, bunu İran təsdiqləməyib.

Hərbi İnventarın Vəziyyəti

ABŞ-ın İranla davam edən münaqişələri Amerika ordusunun sursat ehtiyatlarının ciddi azalmasına səbəb olub. Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzinin (CSIS) hazırladığı hesabatda Tomahawk, Patriot və THAAD sistemlərinin əvvəlki səviyyələrinə qayıtmasının 3-5 il çəkəcəyi vurğulanır.

Trampın Əskinas Layihəsi

ABŞ administrasiyası Trampın 250 dollarlıq əskinaslarının üzərində onların şəkillərinin çap edilməsi məsələsini müzakirə edir. Halbuki, mövcud qanunlar əskinaslarda yalnız ölən şəxslərin təsvirlərinin çapına icazə verir. Xəzinədarlıq naziri Bessent Trampın əks olunduğu 250 dollarlıq əskinas layihəsini təqdim etdi, bu isə qanunların dəyişdirilməsi deməkdir.

Trampın beynəlxalq təhdidləri

ABŞ prezidenti Trampı Omanı "partlaymaqla" hədələdi. Bu, Trampın ərəb müttəfiqləri ilə münasibətlərini daha da çətinləşdirib. CNN-in məlumatına görə, Tramp iki müddətə prezidentliyi dövründə ən azı 15 ölkəni təhdid edib. Trampın hücum etdiyi yerlər arasında İran, İraq, Nigeriya, Somali, Suriya, Venesuela və Yəmən kimi ölkələr olduğu halda, Kanada, Kolumbiya, Kuba, Qrenlandiya, Meksika, Panama və indi də Oman təhlükə altında olan ölkələr sırasındadır.

Nəticə və Qiymətləndirmə

Hücumların artması və İran arasında gələcək diplomatik gərginliyi ABŞ və regionda diplomatik gərginlik yaradır. Razılaşma cəhdləri davam etsə də, hər iki tərəfin hərbi əməliyyatları vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir. Qarşıdakı günlərdə tərəflərin münasibəti regionda sabitlik və sülh üçün həlledici olacaq.