ABŞ və İran arasında nüvə proqramı və danışıqlar prosesi

ABŞ prezidenti Donald Tramp 10 noyabr 2026-cı il tarixli bəyanatında bildirib ki, nüvə proqramı və Hörmüz boğazının təhlükəsizliyi ilə bağlı İranla danışıqlarda irəliləyiş əldə olunduğu müddətcə ABŞ-ın İrana qarşı yeni hərbi hücuma keçməsi "çox çətin"dir. İranın maliyyə cəhətdən çətin bir dövr keçirdiyini əsas gətirən Tramp ABŞ-ın bölgədəki qüvvələrinin hər cür inkişafa qarşı hazır olduğunu, lakin mövcud diplomatik prosesə hərbi müdaxiləyə ehtiyac olmayacağını qabaqcadan gördüyünü bildirib.

İran xarici işlər naziri Əraqçidən Ağ Evə zəng

İranın xarici işlər naziri Abbas Arakçi ABŞ-dakı seçkilərin nəticələrindən sonra Ağ Evin konkret addımlar atması lazım olduğunu vurğulayaraq, "Amerikalı seçicilər öz seçimini edib. İndi öz seçimini etmək növbəsi Ağ Evindir. Biz hələ də iki günlük təklifimizi saxlayırıq. Şərtləri yerinə yetirin, o cümlədən müharibəni bütün cəbhələrdə bitirin və nəticələrini görəcəksiniz". Arakçi həmçinin xəbərdarlıq edib ki, ABŞ mümkün hücuma keçərsə, İran çox sərt cavab verəcək.

ABŞ Dövlət Katibi Rubiodan diplomatik prosesin qiymətləndirilməsi

ABŞ dövlət katibi Marko Rubio Qətərdəki təmaslardan sonra verdiyi açıqlamada İranla diplomatik danışıqların effektivliyinə şübhə etdiyini bildirib. Rubio İranın tələblərini “həddindən artıq və gülünc” adlandırıb və hazırkı şərtlərdə razılığa gəlməyin çətin göründüyünü bildirib. Digər tərəfdən, İran prezidenti Məsud Pezeşkian dini lider Müctəba Xameneinin göstərişi ilə “nə müharibə, nə də sülh” vəziyyətinə son qoymaq üçün şərəfli danışıqlar prosesinə diqqət ayırdıqlarını açıqlayıb.

ABŞ prezidenti Donald Tramp İranla nüvə proqramı və Hörmüz boğazı ilə bağlı danışıqların davam edəcəyi təqdirdə hərbi hücum riskinin azalacağını bildirərkən, İranın xarici işlər naziri Abbas Arakçi və prezident Məsud Pezeşkian sülh üçün Tehran administrasiyasının təklif etdiyi şərtlərə əməl edilməli olduğunu vurğulayırlar. ABŞ dövlət katibi Marko Rubionun qeyd-şərtlərinə baxmayaraq tərəflər arasında diplomatik proses davam edir.

Beynəlxalq münasibətlərdə gərginliyin azaldılmasına yönəlmiş bu danışıqlar dəniz təhlükəsizliyi və regionda nüvə fəaliyyətlərinin gələcəyi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Prosesin gedişatı tərəflərin qarşılıqlı təklif etdiyi diplomatik şərtlərin məqbul olması və beynəlxalq sanksiyaların yenidən qiymətləndirilməsi kimi hüquqi və siyasi addımlarla formalaşır.

Nəticə

ABŞ və İran arasında mövcud vəziyyət göstərir ki, hər iki tərəf hərbi münaqişədən qaçmaq istəyir, lakin öz maraqlarını qorumaq üçün diplomatik danışıqlarda sərt ritorikaya əl atırlar. Trampın “müqavilə bağlamaq istəyini” vurğulaması və İranın “şərtlər yerinə yetirilməsə, cavab verəcəyik” münasibəti tərəflərin masa arxasında qalmaq istəyini ortaya qoyur, lakin kompromis üçün əsas kifayət qədər kövrəkdir.

İranın iqtisadi təzyiqi Tehranın diplomatik həll axtarışını zəruri etsə də, ABŞ-ın təzyiq elementi kimi regionda hərbi mövcudluğunu saxlaması danışıqların strateji şahmat oyununa çevrildiyini sübut edir. Nəticədə, tərəflərin bir-birinə verdiyi son tarixlər və onların verdiyi bəyanatlar yaxın günlərdə gərginliyin ya yumşalma, ya da yenidən gərginləşməsi ehtimalını ehtiva edir.

Mümkün təsirlər

Danışıqlar müsbət nəticələnərsə, Hörmüz boğazında dəniz nəqliyyatının təhlükəsizliyinin artacağını və bölgədə hərbi hərəkətliliyin azalacağını gözləmək olar. Bu inkişaf qlobal enerji bazarlarında qiymət sabitliyinə töhfə verə və Yaxın Şərqdə gərginliyi azaltmağa kömək edə bilər.

Lakin danışıqlar uğursuz olarsa və ya ABŞ sanksiyaları sərtləşdirərsə, bu, İranın regionda hərbi fəaliyyətini artırmasına və qlobal diplomatik böhranların dərinləşməsinə səbəb ola bilər. Bu vəziyyət regional ölkələr və qlobal ticarət yolları üçün ciddi təhlükəsizlik riskləri yarada bilər.

Fikirləriniz

ABŞ və İran arasında gedən bu diplomatik prosesi necə qiymətləndirirsiniz? Sizcə, tərəflər davamlı sülh sazişi əldə edə bilərmi? Fikirlərinizi şərhlərdə paylaşa bilərsiniz.