Aİ-də yanacağın qiymətləri alovlandı: Benzin və dizel qiymətlərində böyük ikirəqəmli artım

Avropa İttifaqı (Aİ) üzrə nasos qiymətləri qlobal enerji bazarlarında baş verən dalğalanmalar və geosiyasi risklər səbəbindən tarixi yüksəliş tendensiyası nümayiş etdirir. Avropa Komissiyasının dərc etdiyi həftəlik neft bülleteni məlumatlarına görə, üzv ölkələrdə çox qısa müddətdə həm benzin, həm də dizel qiymətlərində ikirəqəmli artım qeydə alınıb.

Yaxın Şərqdəki gərginlik Brent neftini 100 dolları ötüb

Yanacaq qiymətlərindəki bu kəskin artımın arxasında Yaxın Şərqdə artan münaqişələrin qlobal neft təchizatı təhlükəsizliyinə yaratdığı təhdidlər dayanır. Bölgədəki kritik enerji infrastrukturlarına və neft hasilatı obyektlərinə hücum riskləri, Hörmüz boğazı ilə dəniz nəqliyyatı ilə bağlı qeyri-müəyyənliklər bazarlarda çaxnaşma mühiti yaradıb. Bu inkişaflarla Brent markalı neftin barel qiyməti sentyabr ayı etibarilə 100 dollar həddini keçərək kritik həddi geridə qoyub. Bu qlobal mobillik birbaşa Avropa bazarında əks olunsa da, xüsusilə dizel bazarlarında tədarük sıxlığı bu növ yanacağın benzindən çox daha tez bahalaşmasına səbəb oldu.

Benzin qiymətlərində Danimarka və Finlandiya birinci yerdədirlər

Avropa Komissiyasının məlumatlarına görə, vergilər daxil olmaqla benzinin orta litr qiyməti (Avro-super 95) Aİ üzrə fevralın 23-də 1,64 avro olub, sentyabrın 7-də isə təxminən 24 faiz artaraq 2,04 avroya çatıb. Ölkə əsaslı təhlillərdə ən dramatik artımlar Skandinaviya coğrafiyasında yaşanıb. Danimarkada benzinin litr qiyməti 36 faiz artaraq 1,94 avrodan 2,63 avroya yüksəlib. Eynilə,Finlandiyada benzinin qiyməti 36 faiz artaraq 1,71 avrodan 2,32 avroya yüksəlib. Bu iki ölkəni 32 faiz artımla Çexiya və Polşa, 29 faizlə isə Litva izləyib.

Dizel qiymətlərindəki ən kəskin artım Bolqarıstanda yaşanıb

Eyni dövrdə dizel yanacağının qiymətinin artım sürəti benzini ötüb. 23 fevralda 1,59 avro olan AB daxilində dizel litrinin qiyməti sentyabrın 7-də təxminən 33 faiz artaraq 2,11 avroya çatıb. Dizel qiymətlərinin ən çox şok təsirinə məruz qaldığı ölkə 47 faiz rekord artımla Bolqarıstan olub. Bolqarıstanda dizelin bir litri 1,23 avrodan 1,81 avroya yüksəlib. Bolqarıstandan sonra dizelin ən yüksək qiymət artımı təxminən yüzdə 44 ilə Çexiyada, yüzdə 42 ilə Finlandiyada, yüzdə 39 ilə Polşada və yüzdə 38 ilə Belçikada müşahidə olunub. Beləliklə, Çexiya, Finlandiya və Polşa həm benzinin, həm də dizelin ən çox bahalaşdığı ilk 5 ölkə arasında olmaqla ikiqat zərbə aldı.

Avropa Komissiyasının Təchizat Təhlükəsizliyi Bəyanatı

Ölkələr arasında bu qiymət fərqlərində vergi siyasəti, milli valyutaların dəyişməsi, neft emalı zavodlarının gücü və yerli bazar dinamikası müəyyənedici rol oynayır. Sentyabrın 8-də məsələ ilə bağlı açıqlama verən Avropa Komissiyası Yaxın Şərqdəki geosiyasi qeyri-sabitliyin xüsusilə dizel və təyyarə yanacağı kimi məhsulların qiymət dəyişkənliyinə səbəb olduğunu vurğulayıb. Komissiya hazırda Aİ üzrə təcili neft təchizatı təhlükəsizliyi probleminin olmadığını bildirsə də, qarşıdakı aylarda münaqişələrin gedişindən asılı olaraq bazarların daha da kiçilə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.