Birinci xanım Ərdoğandan BMT-də tarixi çağırış: "İstehlak vərdişlərimizi dəyişdirməliyik"

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Baş Qərargahı qlobal iqlim diplomatiyasının ən mühüm toplantılarından birinə ev sahibliyi etdi. Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın həyat yoldaşı Əminə Ərdoğan “Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (UEA) Yüksək Səviyyəli Enerji Dönüşüm Dialoq Toplantısı”na qatılaraq, ətraf mühit və enerji oxu ilə bağlı dünyaya kritik mesajlar verib. Zala gəldikdən sonra birinci xanım Ərdoğanı ətraf mühit, şəhərsalma və iqlim dəyişikliyi naziri Murat Kurum və UEA-nın icraçı direktoru Fatih Birol qarşılayıb. Ərdoğan çıxışında bu həyati əhəmiyyət kəsb edən sammitdə iştirakdan məmnunluğunu ifadə edib və dəvətə görə Birol və komandasına təşəkkür edib.

Ətraf mühit, şəhərsalma və iqlim dəyişikliyi naziri və COP-31 prezidenti Murat Kurumun göstərdiyi qabaqcıl liderliyə təşəkkür edən birinci xanım Ərdoğan COP-31 danışıqlarına rəhbərlik edən Kris Bowenə, BMT adından Selvin Harta və prosesə töhfə verən bütün maraqlı tərəflərə təşəkkürünü bildirib. Ərdoğan ilk gündən iqlim böhranına qarşı qətiyyətli mövqe sərgiləyən BMT Baş katibi Antonio Quterreşə də təşəkkür edərək, son illərdə hər yay rast gəlinən rekord temperatur xəbərlərinin artıq adi hala çevrildiyinə diqqət çəkib. O vurğuladı ki, meşə yanğınları, daşqınlar və tufanlar bilavasitə qarşısıalınmaz istehlak hərisliyi və istixana qazı emissiyalarının nəticəsidir.

"İstehlak vərdişlərimizi müzakirə etməliyik"

Təbiətin artıq onun üzərindəki ağır təzyiqə tab gətirə bilməyəcəyini deyən birinci xanım Ərdoğan, enerji transformasiyası məsələsinin yalnız təmiz enerji istehsalı ilə məhdudlaşmayacağını bildirdi. Ərdoğan, “Əvvəla, “Niyə daha çox enerji istehsal etməliyik?” kimi məsələni həll etməliyik. Biz bunu sualla ünvanlamalıyıq: “Biz papaqlarımızı asıb, ehtiyatlarımızdan necə istifadə etdiyimizi və qeyri-məhdud istehlak vərdişlərimizin nəticələrini düşünməliyik” deyə, mentalitetdə köklü dəyişikliyə işarə edib. Qalıcı həll yollarının yalnız problemlərin əlamətlərinin yox, kök səbəblərinin aradan qaldırılması ilə mümkün olacağını ifadə edən Ərdoğan, bəşəriyyətin tarixi izinin təəssüf ki, israfdan ibarət olduğunu qeyd edib.

Dünyada hər il 5,8 trilyon boşqab qidaya bərabər olan 5,8 trilyon boşqab yeməyin israf edildiyini xatırladan birinci xanım Ərdoğan, qida israfının da böyük enerji itkisi olduğunu qeyd etdi. Qida məhsullarının istehsalı, qablaşdırılması, daşınması və mühafizəsi üçün sərf olunan enerjinin də boşa getdiyini bildirən Ərdoğan, məsələnin təkcə texniki deyil, həm də mənəvi və mədəni ölçülərinin də diqqətdən kənarda qalmaması lazım olduğunu vurğulayıb. Araşdırmaların insanların yüzdə 85-nin ehtiyacından daha çox istehlaka meylli olduğunu göstərdiyini ifadə edən Ərdoğan, bu vəziyyətin mənəvi bir fərarilik olduğunu ifadə etdi.

"Təbiət dairəvilik üçün böyük məktəbdir"

Atılma mədəniyyəti yerinə davamlılıq yönümlü, uzunömürlü və davamlı istehlak modelinin qurulması lazım olduğunu bildirən birinci xanım Ərdoğan, istehsal proseslərinin hələ dizayn mərhələsindəykən sıfır tullantı prinsipinə uyğun planlaşdırıla biləcəyini söylədi. Təbiətin qüsursuz işləməsini misal çəkən Ərdoğan: “Təbiətdə heç bir şey israfa çevrilmir. Su, torpaq və havanın fasiləsiz dövranı üzərində qurulan bu möhtəşəm sistemdə bir canlının çıxışı digər canlının girişinə çevrilir. Odur ki, gəlin bu məktəbdən lazımi dərsləri öyrənək.”O, Türkiyənin 2017-ci ildə başladığı və bu gün qlobal brendə çevrilən “Sıfır Tullantı” layihəsinin bu çevrilmə üçün güclü bir yol xəritəsi təqdim etdiyini bildirdi.

Türkiyənin 2035-ci il Təmiz Enerji və Sıfır Tullantı Baxışı

Enerji sektorunda emissiyaların dairəvi tullantıların idarə edilməsinin gücləndirilməsi ilə əhəmiyyətli dərəcədə azaldıla biləcəyini vurğulayan Əminə Ərdoğan, Türkiyənin təmiz enerji investisiyalarında uğurlarına diqqət çəkdi. Türkiyənin bərpa olunan enerji quraşdırılmış gücünə görə Avropada 5-ci, dünyada isə 11-ci yerdə olduğunu bildirən Ərdoğan, "2035-ci ilə qədər günəş və külək quraşdırılmış enerjimizi 120 min meqavata çatdırmağı hədəfləyirik" dedi. Bu hədəfin minimum tullantı ilə təmiz enerji istehsalı prinsipinə əsaslandığını da əlavə edən Ərdoğan, noyabr ayında ev sahibliyi edəcəyi COP-31 sammitində sıfır tullantı yanaşmasını fəaliyyət gündəminin mərkəzinə gətirəcəklərini açıqladı.

İstanbulda keçirilən 2-ci Beynəlxalq Sıfır Tullantı Forumunun qlobal təsirinə toxunan Ərdoğan bildirib ki, 183 ölkədən 120 nazir və 7 mindən çox iştirakçının bir araya gəlməsi ortaq iradə ilə tullantısız dünyanın mümkün olduğunu sübut etdi. Çıxışdan sonra keçirilən dəyirmi masada Ailə və Sosial Xidmətlər naziri Mahinur Özdemir Göktaş, Enerji və Təbii Sərvətlər Naziri Alparslan Bayraktar, Türk Dövlətləri Təşkilatının Ağsaqqallar Şurasının sədri Binəli Yıldırım və Sıfır Tullantı Fondunun prezidenti Səməd Ağırbaş və bir çox yüksək vəzifəli şəxslər iştirak ediblər.