BRİKS sammitindən kritik Yaxın Şərq bəyanatı: Qlobal Liderlərdən Moderasiya və Diplomatiyaya Dəvət

BRICS liderləri Hindistanın paytaxtı Yeni Dehlidə bir araya gəldilər və qlobal və regional hadisələri müzakirə etdikləri kritik sammit keçirdilər. Üzv ölkələr, o cümlədən həm İran, həm də ABŞ-ın yaxın müttəfiqi olan Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri sammitdən sonra dərc etdikləri birgə bəyannamə ilə dünya ictimaiyyətinə mühüm mesajlar verdi. Bəyannamədə xüsusilə Yaxın Şərqdə artan hərbi və siyasi gərginliyə qarşı ortaq mövqe nümayiş etdirilib.

Yaxın Şərqdə artan gərginliyə qarşı "Maksimum təmkin" çağırışı

Zirvədən sonra dərc edilən birgə bəyanatda Yaxın Şərq regionunda münaqişələr və qeyri-sabitlik prosesi araşdırılıb. BRİKS ölkələri regionda müharibə mühiti və hərbi eskalasiya ilə bağlı dərin narahatlıqlarını açıq şəkildə ifadə ediblər. Üzv ölkələrin milli suverenliyinə və baxışlarına hörmətə əsaslanan çoxtərəfli diplomatik yanaşmanın qəbul edilməli olduğu irəli sürülüb. Bəyanatda "Yaxın Şərqdə gərginliyin davamlı olaraq artmasından dərin narahatıq. Biz maksimum təmkinli olmağa və vəziyyəti daha da pisləşdirə biləcək hərəkətlərdən qaçmağa çağırırıq" ifadəsi ilə böhranın dərinləşməsinin qarşısının alınması istənilib.

Sanksiyalara reaksiya: "Birtərəfli ticarət maneələri narahat edir"

Yeni Dehlidə qəbul edilən bəyannamədə qlobal ticarətə maneələr və siyasi sanksiyalar da geniş şəkildə öz əksini tapıb. Azad ticarəti pozan addımlar ABŞ-ın İrana qarşı tətbiq etdiyi sanksiyalar və Rusiya-Ukrayna müharibəsi zəminində Moskvaya tətbiq etdiyi iqtisadi məhdudiyyətlər əsasında tənqid edilib. Liderlər qlobal bazarları və təchizat zəncirlərini pozan birtərəfli gömrük və qeyri-tarif tədbirlərinin yüksəlməsindən narahat olduqlarını bildiriblər. Vurğulanıb ki, beynəlxalq mübahisələrin həllində sanksiyalar əvəzinə dialoq, məsləhətləşmə və diplomatiya kanallarından fəal istifadə olunmalıdır.

BRICS-in Genişlənmə Prosesi və Yeni Güc Balansının 10 ölkəyə çatması

Yaradıldığı gündən qlobal geosiyasətdə alternativ güc mərkəzinə çevrilən platforma üzvlərinin sayını artıraraq təsir dairəsini genişləndirməkdə davam edir. Təməli ilk dəfə 2006-cı ildə Braziliya, Rusiya, Hindistan və Çin tərəfindən "BRIC" adı ilə atılan struktur, 2011-ci ildə Cənubi Afrika Respublikasının da iştirakı ilə "BRICS" adını aldı. Qlobal balansları dəyişdirən ən böyük genişlənmə hərəkəti 2023-cü ilin avqustunda baş verdi; Bu tarixdə Misir, Efiopiya, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və İran icmaya qoşuldu. 2025-ci ilin yanvarında İndoneziyanın rəsmi iştirakı ilə üzvlərinin sayı 10-a yüksələn BRİKS qlobal iqtisadiyyat və diplomatiyada daha güclü bir aktora çevrilib.