BRICS sammitinden Middleakyn Gündogaryň tankydy beýany: Global liderleriň ortaça we diplomatiýa çakylygy

BRICS liderleri Hindistanyň paýtagty Nýu-Delide ýygnandylar we möhüm sammit geçirdiler, şol ýerde global we sebitleýin ösüşleri ara alyp maslahatlaşdylar. Agza ýurtlar, şol sanda Eýran we Birleşen Arap Emirlikleri, ABŞ-nyň ýakyn ýarany, sammitden soň çap eden bilelikdäki beýany bilen dünýä jemgyýetçiligine möhüm habarlar berdiler. Jarnamada güýçlenýän harby we syýasy dartgynlyga, esasanam Eastakyn Gündogarda umumy pozisiýa görkezildi.

Eastakyn Gündogarda dartgynlylygyň güýçlenmegine garşy "Maksimum çäklendirmäni" çagyryň

Sammitden soň çap edilen bilelikdäki beýannamada Eastakyn Gündogar sebitindäki konfliktler we durnuksyzlyk prosesi gözden geçirildi. BRICS ýurtlary uruş gurşawy we sebitdäki harby güýçlenme barada çuňňur alada bildirýändiklerini mälim etdiler. Milli özygtyýarlylyga we agza ýurtlaryň garaýyşlaryna esaslanýan köptaraplaýyn diplomatik çemeleşmäniň kabul edilmelidigi öňe sürüldi. Beýanatda "Eastakyn Gündogarda dartgynlylygyň yzygiderli ýokarlanmagyndan aladalanýarys. Maksimum saklanmaga we ýagdaýy erbetleşdirip biljek hereketlerden gaça durmaga çagyrýarys" -diýdi we krizisiň çuňlaşmagynyň öňüni aldyk.

Sanksiýalara reaksiýa: "Birtaraplaýyn söwda päsgelçilikleri alada goýýar"

Nýu-Delide kabul edilen jarnamada dünýä söwdasyna we syýasy sanksiýalara päsgelçilikler hem giňden girizildi. Erkin söwdany bozýan ädimler ABŞ-nyň Eýrana garşy girizen sanksiýalary we Russiýa-Ukraina söweşi sebäpli Moskwa girizilen ykdysady çäklendirmeler esasynda tankyt edildi. Leadersolbaşçylar dünýä bazarlaryny we üpjünçilik zynjyrlaryny bozýan birtaraplaýyn gümrük we nyrh däl çäreleriň ýokarlanmagyndan nägileligini bildirdiler. Halkara dawalary çözmekde sanksiýalaryň ýerine gepleşik, maslahat we diplomatiýa kanallarynyň işjeň ulanylmalydygy bellenildi.

BRICS-i giňeltmek prosesi we 10 ýurda ýetmegiň täze balansy

Döredileli bäri global geosyýasatda alternatiw güýç merkezine öwrülen platforma, agzalarynyň sanyny köpeltmek arkaly täsir meýdanyny giňeltmegi dowam etdirýär. Ilkinji gezek 2006-njy ýylda Braziliýa, Russiýa, Hindistan we Hytaý tarapyndan "BRIC" ady bilen gurlan bu desga 2011-nji ýylda Günorta Afrika Respublikasynyň gatnaşmagynda "BRICS" diýlip atlandyryldy. Global deňagramlylygy üýtgeden iň uly ýaýbaňlandyryş çäresi 2023-nji ýylyň awgust aýynda bolup geçdi; Bu senä Müsür, Efiopiýa, Birleşen Arap Emirlikleri we Eýran goşuldy. 2025-nji ýylyň ýanwar aýynda Indoneziýanyň resmi gatnaşmagynda agzalarynyň sany 10-a ýeten BRICS dünýä ykdysadyýetinde we diplomatiýasynda has güýçli aktýora öwrüldi.