Cənubi Çin dənizində və Tayvan sahillərində Çin, ABŞ və Tayvan arasında gərginlik artıb

Çin ordusu ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə məxsus USS Charleston döyüş gəmisinin Cənubi Çin dənizindəki Spratli adalarında Sabina Şol yaxınlığındakı əraziyə icazəsiz daxil olduğunu və gəmiyə nəzarət etmək üçün donanma elementlərini təyin etdiyini bildirdi. Çərşənbə axşamı səhər saatlarında baş verən bu hadisə ilə yanaşı, eyni vaxtda şimaldakı Pratas adaları yaxınlığında Tayvan və Çin arasında da gərginlik yaşanıb.

Çin ordusu Cənubi Çin dənizində hansı addımları atdı?

Çin ordusunun Cənub Əməliyyatlar Komandanlığı, ABŞ-ın USS Charleston gəmisinin hökumətin icazəsi olmadan suverenlik iddiasında olduqları sulara daxil olduğunu açıqladı. Komandanlıqdan verilən açıqlamada, "ABŞ-ın bu hərəkəti Çinin suveren hüquq və maraqlarını pozur, dəniz təhlükəsizliyinə təhlükə yaradır, regional sülh və sabitliyə zərər verir. ABŞ tərəfi bu cür fəaliyyətləri dərhal dayandırmalıdır" ifadəsi işlədilib. Çin tərəfi bölgəyə dəniz qüvvələrini göndərib və bölgədəki fəaliyyətlərin naviqasiya azadlığı çərçivəsində olduğunu iddia edən Vaşinqton administrasiyasına qarşı monitorinq fəaliyyətlərinə başlayıb.

Pratas adalarında Tayvan və Çin arasında nə baş verdi?

Çin Sahil Mühafizəsinin gəmisi Cənubi Çin dənizinin şimalındakı Pratas adaları yaxınlığındakı bölgədəki məhdud sulara girdikdən sonra Tayvan Sahil Mühafizəsi Taichung adlı gəmisini bölgəyə istiqamətləndirib. Radio vasitəsilə iki tərəf arasında şifahi mübadilədə Çin gəmisi "Tayvan deyə bir şey yoxdur", Tayvan gəmisi isə "Tayvan suveren və müstəqil bir ölkədir" deyərək cavab verdi. Tayvan səlahiyyətliləri bölgədə gözləmənin davam etdiyini bildirsə də, Çinin Tayvan İşləri İdarəsi hadisə ilə bağlı hələ rəsmi açıqlama verməyib.

Çərşənbə axşamı baş verən hadisələrdə, Çin ordusu Cənubi Çin dənizində Sabina Shoal-a daxil olan USS Charleston döyüş gəmisini təqib edərkən, Tayvanın nəzarətində olan Pratas adaları yaxınlığında eyni vaxtda Çin və Tayvan sahil mühafizə gəmiləri arasında suverenlik mübahisəsi baş verdi. Filippin ordusu isə ABŞ gəmisinin beynəlxalq sularda qanuni şəkildə keçdiyini bildirərək bölgədəki naviqasiya hüquqlarını müdafiə edib.

Beynəlxalq hüquqda naviqasiya azadlığı dövlətlərin öz hərbi və ya mülki gəmilərini beynəlxalq sularda sərbəst şəkildə hərəkət etdirmək hüququna aid edilsə də, Çinin Cənubi Çin dənizinin əksər hissəsi üzərində suverenlik iddiaları region ölkələri və ABŞ tərəfindən tanınmır. Tərəflər arasında bu cür görüşlər ümumiyyətlə regionda hərbi fəallığın artmasına və diplomatik gərginliyin artmasına səbəb olan proses kimi qiymətləndirilir.

Nəticə

Bölgədə baş verən bu hadisələr Cənubi Çin dənizində suverenlik iddialarının sadəcə yerli məsələ olmaqdan çıxdığını və qlobal güclərin rəqabət meydanına çevrildiyini göstərir. Xüsusilə, Çinin hərbi mövcudluğunu artırmaq strategiyası və ABŞ-ın naviqasiya əməliyyatlarında azadlığı regionda münaqişə riskini qoruyan əsas amillər kimi diqqəti cəlb edir.

Meydanda bu cür birbaşa təmaslar tərəflərin bir-birinin hüdudlarını sınadığı güc nümayişinə çevrilib. Diplomatik kanalların fəaliyyət göstərə bilmədiyi anlarda sahədə hərbi ünsürlərin təşəbbüsü ilə baş verə biləcək kiçik bir qəza və ya anlaşılmazlıq bölgədəki sabitliyi daha böyük böhrana sürükləmək potensialına malikdir.

Mümkün təsirlər

Bu gərginlik bölgədəki digər iddiaçı ölkələrin, Bruney, Malayziya, Filippin və Vyetnamın təhlükəsizlik siyasətlərini yenidən nəzərdən keçirməsinə səbəb ola bilər. Xüsusilə, Filippin kimi ABŞ-la müdafiə sazişi olan ölkələrin Çinə qarşı daha sərt mövqe tutması və ya regionda hərbi əməkdaşlığını artırması gözlənilə bilər.

Bundan əlavə, Tayvan və Çin arasında bu cür birbaşa şifahi və fiziki yaxınlaşmalar beynəlxalq bazarlarda regionda ticarət yollarının təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıq yarada bilər. Gərginliyin artması region ölkələri arasında diplomatik münasibətlərin daha da soyumasına və hərbi xərclərin artmasına səbəb ola bilər.

Fikirləriniz

Cənubi Çin dənizində artan hərbi fəallığı və ölkələr arasında suverenlik mübahisələrini necə qiymətləndirirsiniz? Sizcə, beynəlxalq ictimaiyyət regionda sülhün qorunması üçün hansı rolu oynamalıdır? Fikirlərinizi şərhlərdə paylaşa bilərsiniz.