Əbu əz-Zuhur hücumundan sonra Tel-Əvivdə həyəcan təbili: İsrailin Türkiyə qorxusu və konfessional analiz

Geosiyasi tarazlıqların sürətlə dəyişdiyi Yaxın Şərqdə Suriya arenası yeni hərbi və diplomatik şahmat taxtasına çevrilir. İsrailin Suriyanın şimal-qərbindəki strateji Əbu əl-Zuhur aviabazasına hücumu Ankara ilə Təl-Əviv arasında birbaşa hərbi qarşıdurma riskini artırıb. Türkiyənin Dəməşq ordusunun modernləşdirilməsi, hərbi infrastrukturun yenidən qurulması və regionda yüksək texnologiyalı müdafiə sistemlərinin quraşdırılması ilə bağlı strateji planları İsrail təhlükəsizlik bürokratiyasında dərin narahatlıq dalğası yaradıb.

Əbu əz-Zuhur Hücumundan Sonra İsrail Mediasında Panika

İsrail ordusunun 18 avqustda Əbu əz-Zuhur hava bazasına həyata keçirdiyi hücum Təl-Əviv cəbhəsində gözlənilən qələbə eyforiyası əvəzinə ciddi narahatlıq və sorğu-sual dövrü yaşatdı. Hücumdan dərhal sonra İsrail mediasında daha ehtiyatlı və barışdırıcı bir dil istifadə olunmağa başladı. Ölkənin aparıcı mətbuat orqanlarında “Türkiyə ilə problemimiz yoxdur, onlar bizim düşmənimiz deyil, sadəcə olaraq strateji rəqibimizdir” kimi açıqlamalar gündəmə gəlib.

İsrailin nüfuzlu qəzetlərindən biri olan "The Jerusalem Post"da dərc olunan "Bu, sıfır məbləğli oyun deyil: Suriyada İsrail-Türkiyə qarşıdurmasının qarşısını necə ala bilərik" başlıqlı təhlil bu çaxnaşma mühitini açıq şəkildə ortaya qoydu. Təhlildə Türkiyənin Suriya sahəsində danılmaz hərbi və siyasi çəkisi vurğulanıb və qeyd olunub ki, Ankaranı istisna etməyən, onunla dialoq üçün zəmin yaratmağa məcbur edən strategiya izlənməlidir.

Mossad və Dəməşq arasında qeyri-adi diplomatik təmas

Türkiyə sərhədindən təqribən 55 kilometr aralıda yerləşən Əbu əz-Zuhur aviabazasına hücum bölgədəki hərbi nasazlıq xətlərini aktivləşdirəndə pərdə arxasında gərgin saatlar yaşanıb. Mümkün regional müharibənin qarşısını almaq üçün əvvəlcə İsrail kəşfiyyat xidmətiMOSSADın yüksək səviyyəli direktoru ilə Suriya Xarici İşlər Naziri arasında kritik telefon danışığı keçirilib. Bu görüşdən bir neçə gün sonra tərəflər üz-üzə görüşüb və böhranın böyüməsinin qarşısını alacaq formulları müzakirə ediblər. Bu qeyri-adi təmasda əsas məqsəd İsrailin aqressiv münasibətindən sonra artan hərbi gərginliyə nəzarət etmək idi.

Türkiyə Müdafiə Sistemləri İsrailin hava hökmranlığını cilovlayacaq

İsrail kəşfiyyat bölmələrinin hazırladığı hesabatlara görə, Türkiyə Əbu əz Zuhur hava bazasına pilotsuz uçuş aparatları (PUA), qabaqcıl radar texnologiyaları və yüksək hündürlükdə hava hücumundan müdafiə batareyaları yerləşdirməyi hədəfləyib. Həm Ankara, həm də Dəməşq administrasiyası bu bazada daimi türk hərbi bazasının yaradılması ilə bağlı iddiaları rəsmən təkzib etsə də, Təl-Əviv rəhbərliyi bu vəziyyəti sərhəd təhlükəsizliyinə təhdid kimi təqdim etməkdə davam edir.

Ankaranın Suriyadakı təsir dairəsini genişləndirməsi və Suriyanın yeni idarəetmə mexanizmində dominant aktyora çevrilməsi İsraili küncə sıxışdırır. Suriya ordusunun yenidən qurulmasında, hərbi kadrların hazırlanmasında və strateji infrastruktur layihələrinin icrasında fəal rol oynayan Türkiyə İsrailin hərəkət azadlığını məhdudlaşdırır. Təl-Əviv bölgədə yerləşdiriləcək Türkiyə istehsalı olan yerli radar və hava hücumundan müdafiə sistemlərinin İsrail döyüş təyyarələrinin Suriya və Livan hava məkanında əməliyyat qabiliyyətini tamamilə iflic edəcəyindən narahatdır.

Yanlış hesablamalar regional münaqişəyə səbəb ola bilər

İsrailin təhlükəsizlik səbəblərini əsas gətirərək birtərəfli hərbi müdaxilələri regionu geri dönməz xaos spiralına sürükləmək riski daşıyır. Jerusalem Post yazarlarıElie Podeh və Eitan Yishainin yazdığı analizdə Netanyahu hökumətinin və İsrail ordusunun təcavüzkar siyasətləri tənqid edilib. Müəlliflər bu sahədə aktyorların bir-birinin qırmızı xətlərinə hörmət etməli olduğunu vurğuladılar.

Təhlilə daxil edilən "İsrail Türkiyənin Suriyadakı rolu ilə bağlı təhlükəsizlik narahatlıqları ilə dialoqu və sabitliyi qorumaq ehtiyacı arasında incə bir tarazlıq yaratmalıdır" Təl-Əvivin düşdüyü strateji çıxılmaz vəziyyəti ümumiləşdirir. Mütəxəssislər Netanyahu hökumətinə aydın xəbərdarlıqlar edir ki, hətta haqlı olduğu iddia edilən narahatlıqlar səhv hesablamalar və həddindən artıq reaksiyalar nəticəsində böyük idarə olunmayan regional müharibəyə gətirib çıxara bilər.