Abu ez Zuhur hüjüminden soň Tel Awiwdäki duýduryş: Ysraýylyň Türkiýeden gorkusy we boýun alma derňewi

Geosyýasy deňagramlylyk çalt üýtgeýän Eastakyn Gündogarda Siriýanyň arenasy täze harby we diplomatik küşt tagtasyna öwrülýär. Ysraýylyň Siriýanyň demirgazyk-günbataryndaky strategiki Abu al-Zuhur howa bazasyna eden hüjümi Ankara bilen Tel Awiwiň arasynda göni harby çaknyşyk howpuny ýokarlandyrdy. Türkiýäniň Damask goşunyny döwrebaplaşdyrmak, harby infrastrukturany täzeden gurmak we sebitde ýokary tehnologiýaly goranyş ulgamlaryny gurmak boýunça strategiki meýilnamalary Ysraýylyň howpsuzlyk býurokratiýasynda uly alada döretdi.

Abu ez Zuhur hüjüminden soň Ysraýyl metbugatynda howsala

Ysraýyl goşunynyň Abu ez Zuhur howa bazasyna 18-nji awgustda eden hüjümi Tel Awiw frontunda garaşylýan ýeňiş şadyýanlygynyň ýerine çynlakaý alada we sorag döretdi. Hüjümden dessine Ysraýylyň metbugatynda has seresap we ýaraşyk dili ulanylyp başlandy. "Türkiýe bilen hiç hili problemamyz ýok, olar biziň duşmanymyz däl, diňe strategiki garşydaşlarymyz" ýaly sözler ýurduň öňdebaryjy habar beriş serişdelerinde öňe saýlandy.

Ysraýylyň abraýly gazetlerinden biri bolan "Iýerusalim Post" gazetinde çap edilen "Bu jemi jemlenen oýun däl: Siriýadaky Ysraýyl-Türkiýe konfliktiniň öňüni nädip alyp bileris?" Atly derňew bu howsala ýagdaýyny açyk görkezdi. Seljerişde Türkiýäniň Siriýa ugrundaky inkär edip bolmajak harby we syýasy ähmiýeti nygtaldy we Ankarany hasaba almaýan, ýöne onuň bilen gepleşikler üçin esas döredýän strategiýanyň durmuşa geçirilmelidigi bellenildi.

Mossad bilen Damaskyň arasynda adaty bolmadyk diplomatik aragatnaşyk

Türkiýe serhedinden takmynan 55 km uzaklykda ýerleşýän Abu ez Zuhur howa bazasyna edilen hüjüm sebitdäki harby näsazlyk liniýalaryny işjeňleşdirende, perdäniň aňyrsynda gyssagly wagt boldy. Mümkin bolan sebit urşunyň öňüni almak üçin ilki bilen Ysraýylyň aňtaw gullugynyň ýokary derejeli müdiri MOSSAD bilen Siriýanyň Daşary işler ministriniň arasynda möhüm telefon jaňy edildi. Bu ýygnakdan birnäçe gün soň, taraplar ýüzbe-ýüz duşuşyp, krizisiň güýçlenmeginiň öňüni aljak formulalary ara alyp maslahatlaşdylar. Bu adatdan daşary gatnaşyklaryň esasy maksady, Ysraýylyň agressiw garaýşyndan soň güýçlenýän harby dartgynlygy gözegçilikde saklamakdy.

Türk Goranmak Ulgamlary Ysraýylyň howa gözegçiligini çäklendirer

Ysraýylyň aňtaw bölümleri tarapyndan taýýarlanan habarlara görä, Türkiýe Abu ez Zuhur howa bazasyna pilotsyz howa ulaglaryny (UAV), ösen radar tehnologiýalaryny we ýokary belentlikdäki howa gorag batareýalaryny ýerleşdirmegi maksat edinýärdi. Ankara we Damask administrasiýasy bu bazada hemişelik türk harby bazasynyň dörediljekdigi baradaky tassyklamalary resmi taýdan inkär etseler-de, Tel Awiw administrasiýasy bu ýagdaýy serhet howpsuzlygyna howp hökmünde görkezmegini dowam etdirýär.

Ankaranyň Siriýadaky täsir meýdanynyň giňelmegi we Siriýanyň täze dolandyryş mehanizminde esasy rol oýnamagy Ysraýyly bir burça goýýar. Siriýanyň goşunynyň üýtgedilip gurulmagynda, harby işgärleri taýýarlamakda we strategiki infrastruktura taslamalarynyň ýerine ýetirilmeginde işjeň rol oýnaýan Türkiye, Ysraýylyň hereket azatlygyny çäklendirýär. Tel Awiw sebitde ýerleşdiriljek türk tarapyndan öndürilen içerki radar we howa goranyş ulgamlarynyň Ysraýyl söweş uçarlarynyň Siriýa we Liwan howa giňişliginde işleýiş ukybyny doly ysmaz etmeginden alada galýar.

Maliýe hasaplamalary sebit dawa-jenjelini döredip biler

Ysraýylyň birtaraplaýyn harby çäreleri, howpsuzlyk sebäplerine salgylanyp, sebiti yzyna gaýtaryp bolmajak bulam-bujarlyga öwürmek töwekgelçiligini döredýär. “Iýerusalim Post” ýazyjylary Elie Podeh we Eitan ishişaý tarapyndan ýazylan derňewde Netanýahu hökümetiniň we Ysraýyl goşunynyň agressiw syýasatlary tankyt edildi. Authorsazyjylar bu ugurdaky aktýorlaryň biri-biriniň gyzyl çyzyklaryna hormat goýmalydygyny bellediler.

Derňewiň içine girizilen karar, "Ysraýyl Türkiýanyň Siriýadaky roly we gepleşikleri we durnuklylygy saklamagyň zerurlygy bilen baglanyşykly howpsuzlyk aladalarynyň arasynda inçe deňagramlylygy ýola goýmalydyr" Tel Awiwiň strategiki kynçylyklaryny jemleýär. Hünärmenler Netanýahu hökümetine hatda dogry hasaplanylýan aladalaryň ýalňyş hasaplamalar we aşa seresaplyklar sebäpli uly gözegçiliksiz sebit urşuna sebäp bolup biljekdigi barada aýdyň duýduryş berýärler.