Fransanın Türkiyə Siyasəti və NATO-da İtkiləri

Fransanın Türkiyəyə qarşı strategiyaları son illərdə beynəlxalq aləmdə diqqətəlayiq əhəmiyyət kəsb edir. Fransa 2009-cu ildə NATO-nun hərbi qanadına qayıtması ilə Türkiyənin Aralıq dənizi, Qara dəniz, Qafqaz, Balkanlar və Yaxın Şərqdə artan təsirini balanslaşdırmağa çalışdı. Bu səylər ilk məğlubiyyətini xüsusilə 2008-ci ildə Rusiya-Gürcüstan böhranı zamanı Türkiyənin diplomatik təşəbbüslərinin o zamankı Fransa prezidenti Sarkozini kölgədə qoyduğu zaman aldı.

Fransanın NATO-dakı məğlubiyyətləri

Fransa NATO-nun hərbi qanadına qayıtdıqdan sonra Türkiyənin artan regional gücü ilə mübarizə aparmağa çalışdı. Lakin bu prosesdə, xüsusən 2008-ci ildə Türkiyənin diplomatiya yolu ilə əldə etdiyi nailiyyətlər beynəlxalq arenada Fransanı kölgədə qoydu. O zamankı baş nazir Rəcəb Tayyib Ərdoğanın dialoqa təkan verən yanaşması Fransanın təsirini azaldıb.

Fransanın bu dövrdə aldığı ardıcıl məğlubiyyətlər təkcə Türkiyəyə qarşı deyil, Afrikada da ciddi itkilərə məruz qalmasına səbəb olub. Sahel bölgəsindəki nüfuzunu itirən Fransa Türkiyənin bu boşluğu humanitar diplomatiya və müdafiə sənayesi ilə doldurmasına mane ola bilmədi.

Makron dövründə itirilmiş təsir

Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun səlahiyyət müddəti ərzində Türkiyə qarşısında təsirini itirməyə davam etdi. Makronun ilk dəfə 2017-ci ildə, ikinci dəfə isə 2022-ci ildə seçilməsi ilə Fransanın bölgədəki nüfuzunu itirməsi daha da aydın oldu. Xüsusilə Afrikada Fransanın müstəmləkəçilik əleyhinə hərəkatlarla qarşılaşması Türkiyəyə bu boşluğu doldurmağa imkan verdi.

Liviyada Fransa Xəlifə Haftara dəstək verərək Türkiyənin təsirini azaltmağa çalışdı, lakin buna nail ola bilmədi. Türkiyənin Liviyadakı uğuru Fransanı Aralıq dənizi enerji tənliyindən kənarda qoydu. Azərbaycanın 2020-ci ildə Türkiyənin dəstəyi ilə Ermənistana qarşı qələbəsi Fransanın Cənubi Qafqazdakı təsir imkanlarını da azaldıb.

Şərqi Aralıq dənizində gərginlik

Son illərdə Fransanın Şərqi Aralıq dənizindəki siyasətində Türkiyəni mühasirəyə almaq üçün aqressiv yanaşma sərgilədiyi müşahidə olunur. Bu strategiyanın bir hissəsi kimi Fransa və Yunanıstan arasında müdafiə sazişləri önə çıxır. Aprel ayında Makron Cənubi Kipr Rum Administrasiyasını ziyarət edib və iki ölkə arasında hərbi əməkdaşlığı gücləndirən müqavilələr imzalayıb.

Fransaların Cənubi Kiprdə daimi hərbi varlığının olması beynəlxalq hüquqa zidd hesab edilir, Türkiyə və KKTC isə bu vəziyyətə reaksiya verir. Fransanın bu addımları bölgədə yeni bir gərginlik mənbəyi yaradır.

Kiprdə artan gərginlik

Fransızların Kiprdəki hərbi varlığının artırılması xəbəri ŞKTC tərəfindən reaksiya ilə qarşılandı. Fransanın Cənubi Kiprdəki mövcudluğunu genişləndirməsi Türkiyə və KKTC üçün beynəlxalq hüquqa zidd hesab olunur. 1960-cı il tarixli qarant müqavilələri başqa bir ölkənin Kiprdə qoşun saxlamasını mübahisəli edir.

Kıbrıs Rum mətbuatında Türkiyəyə qarşı sərt tənqidlər də diqqət çəkir. Fileleftheros qəzetində dərc olunan baş məqalədə AB-nin Türkiyəyə qarşı daha qətiyyətli mövqe tutması vurğulanıb. Bu cür bəyanatlar bölgədəki gərginliyi daha da artırır.

Nəticə və Gələcəkdə Mümkün İnkişaflar

Fransanın Türkiyəyə qarşı strategiyaları beynəlxalq münasibətlərdə mühüm güc mübarizəsinə işarə edir. Makron administrasiyasının Türkiyəyə qarşı nüfuzunu itirməsi Fransanın qlobal arenada yerini dəyişməsini çətinləşdirir. Gələcəkdə Türkiyənin Fransanın bu siyasətlərinə necə cavab verəcəyi bölgədəki tarazlıqları formalaşdıracaq mühüm faktor olacaq.