IEA prezidenti Fatih Birolun qlobal neft bazarı bəyanatı: Təchizat güclü olaraq qalır, lakin risklər davam edir

Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (BEA) prezidenti Fatih Birol qlobal neft bazarlarında baş verən son hadisələr və Yaxın Şərqdə artan gərginliyin enerji təchizatı təhlükəsizliyinə təsirləri ilə bağlı tənqidi qiymətləndirmələr edib. Qarşıdurmaların Hörmüz boğazı və Babülmandep boğazı kimi həyati əhəmiyyətli nəqliyyat yollarını təhdid etdiyini, bazarlarda qeyri-müəyyənlik yaratdığını ifadə edən Birol, tədarükün tarazlaşdırılması üçün mühüm mexanizmlərin qüvvədə olduğunu vurğuladı.

Hörmüz Boğazında Risklər və Alternativ Marşrutlar

Regional münaqişələrin enerji infrastrukturlarına yaratdığı təhlükə qlobal bazarlarda təchizat təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları artırır. Hörmüz boğazından yan keçməkdə mühüm rol oynayan Bab əl-Məndap boğazına olan təhdidlər bu narahatlıqları daha da dərinləşdirir. Bununla belə, BEA-nın təhlilinə əsasən, Körfəz istehsalçıları, xüsusilə dəSəudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ), Hörmüzdən başqa alternativ yollarla dünya bazarlarına neft daşımalarını davam etdirirlər.

Körfəz ölkələrinin ixracat səviyyələrini qiymətləndirən BEA prezidenti Fatih Birol, "Təxminlərimizə görə, Körfəz ölkələrinin ixracatı iyunun sonundakı pik səviyyələrinin altındadır, lakin mart ayının əvvəli ilə iyunun ortaları arasındakı dövrlə müqayisədə hələ də əhəmiyyətli dərəcədə yüksək səviyyədədir" dedi. Bundan əlavə, ABŞ, Braziliya, Venesuela və Qazaxıstan kimi digər əsas istehsalçıların ixrac artımları Körfəzdən mümkün tədarük itkilərinin kompensasiyasında mühüm rol oynayır. Tələb tərəfində,Çinin xam neft idxalını müharibədən əvvəlki dövrlə müqayisədə təxminən 50 faiz azaltması bazarları tarazlamağı asanlaşdırır.

IEA-nın 290 Milyon Barrel fövqəladə hallara reaksiyası

BEA-ya üzv ölkələrin atdığı addımlar qlobal enerji bazarlarında sabitliyin qorunmasında böyük əhəmiyyət kəsb edir. Fatih Birol bildirmişdir ki, üzv ölkələrin təcili neft ehtiyatı buraxmaları bazarlar üçün həyat xəttidir. BEA-nın martın 11-də bazara 400 milyon barel neft təhvil verməsi ilə bağlı birgə qərarından sonra üzv ölkələrin bu günə qədər bazara təxminən 290 milyon barrel neft çıxardığı və əlavə məbləğlərin tədarükün davam etdiyi açıqlanıb.

Qlobal böhran ssenarisinə qarşı hazır olduqlarını vurğulayan Birol, BEA-ya üzv ölkələrin 1 milyard bareldən çox ictimai nəzarətdə olan ehtiyatlar da daxil olmaqla, çox əhəmiyyətli miqdarda təcili neft ehtiyatlarına malik olduqlarını vurğuladı. Digər tərəfdən, o xəbərdarlıq edib ki, xam neft tədarükündəki bu müsbət mənzərəyə baxmayaraq, dizel və benzin kimi emal olunmuş məhsulların bazarları neft emalı zavodlarının fəaliyyətindəki ləngliyə görə çox daha sıx bir struktura malikdir.

Təbii Qaz və LNG Bazarlarında Qışdan əvvəl kritik dövr

Təbii qaz cəbhəsində, Hörmüz boğazında yaşanan tədarük itkiləri, ABŞ və Kanada başda olmaqla, digər bölgələrdən intensiv LNG daşımaları ilə təqribən 70 faiz kompensasiya edilmişdir. Ancaq Körfəz bölgəsindən LNG ixracında mümkün gecikmələr bazarların uzun müddət təzyiq altında qalmasına səbəb ola bilər. Bu vəziyyətin mənfi təsirlərini bütün LNG idxal edən ölkələr, xüsusən də təbii qaz çənlərini növbəti qış dövründən əvvəl doldurmağa çalışan Avropa ölkələri tərəfindən dərindən hiss oluna biləcəyi bildirilir.

Nəticədə, BEA qlobal enerji təchizatı təhlükəsizliyində daha böyük fasilələrin qarşısını almaq üçün Yaxın Şərqdəki münaqişələrin mümkün qədər tez həll edilməli olduğu fikrini saxlayır. Agentlik xatırladır ki, qlobal iqtisadiyyat üçün bu həll Hörmüz boğazının təhlükəsiz keçid üçün tam və qeyd-şərtsiz yenidən açılmasını ehtiva edir.