IEA-nyň prezidenti Fatih Birolyň global nebit bazary baradaky beýany: Üpjünçilik güýçli galar, ýöne töwekgelçilikler dowam edýär

Halkara Energetika Guramasynyň (IEA) prezidenti Fatih Birol, dünýä nebit bazaryndaky soňky wakalar we Eastakyn Gündogarda güýçlenýän dartgynlygyň energiýa üpjünçiligi howpsuzlygyna edýän täsiri barada möhüm baha berdi. Konfliktleriň Hormuz bogazy we Babülmandep bogazy ýaly möhüm transport ýollaryna howp salýandygyny aýdyp, bazarlarda näbellilik döredýär, Birol üpjünçiligi deňleşdirmek üçin möhüm mehanizmleriň hereket edýändigini aýtdy.

Hormuz bogazyndaky töwekgelçilikler we alternatiw ýollar

Sebitdäki konfliktleriň energiýa infrastrukturasyna abanýan howpy dünýä bazarlarynda üpjünçilik howpsuzlygyny ýokarlandyrýar. Hormuz bogazyndan geçmekde möhüm rol oýnaýan Bab al-Mandap bogazyna abanýan howplar bu aladalary hasam çuňlaşdyrýar. Şeýle-de bolsa, IEA-nyň seljermesine görä, Aýlag öndürijileri, esasanam Saud Arabystany we Birleşen Arap Emirlikleri (BAE) , Hormuzdan başga alternatiw ugurlar arkaly dünýä bazarlaryna nebit iberilmegini dowam etdirýärler.

Aýlag ýurtlarynyň eksport derejesine baha bereninde IEA-nyň prezidenti Fatih Birol: "Biziň çaklamalarymyza görä, Iýun aýynyň ahyrynda Aýlag ýurtlarynyň eksporty iň ýokary derejeden pes, emma mart aýynyň başy bilen iýun aýynyň ortalary bilen deňeşdirilende ep-esli ýokary derejededir" -diýdi. Mundan başga-da, ABŞ, Braziliýa, Wenesuela we Gazagystan ýaly beýleki esasy öndürijilerden eksportyň ýokarlanmagy Aýlagdan mümkin bolan ýitgileriň öwezini dolmakda möhüm rol oýnaýar. Talap tarapynda, Hytaý çig nebit importynyň uruşdan öňki döwür bilen deňeşdirilende takmynan 50 göterim azalmagy bazarlary deňagramlaşdyrmagy aňsatlaşdyrýar.

IEA-nyň 290 million barrele gyssagly kömek çäresi

IEA agza ýurtlaryň ädimleri dünýä energiýa bazarlarynda durnuklylygy saklamakda möhüm ähmiýete eýe. Fatih Birol, agza ýurtlaryň gyssagly nebit aksiýalarynyň çykarylmagynyň bazarlar üçin möhüm ýoldygyny aýtdy. IEA-nyň 11-nji martda bazara 400 million barrel nebit ibermek baradaky bilelikdäki kararyndan soň, agza ýurtlaryň şu güne çenli bazara takmynan 290 million barrel nebit çykarandygy we goşmaça mukdarlaryň iberilýändigi habar berildi.

Global krizis ssenarisine garşy taýynlyk görkezendiklerine ünsi çeken Birol, IEA agza ýurtlaryň 1 milliard barrelden gowrak köpçülikleýin gözegçilik edilýän aksiýalaryny goşmak bilen, adatdan daşary ýagdaý ätiýaçlyk gorlarynyň ep-esli mukdaryny saklamagyny dowam etdirýändigini aýtdy. Beýleki bir tarapdan, çig nebit üpjünçiliginde bu oňyn ýagdaýa garamazdan, nebiti gaýtadan işleýän zawodlaryň işiniň haýallygy sebäpli dizel we benzin ýaly gaýtadan işlenen önümleriň bazarlarynyň has dykyz gurluşyna eýe bolandygyny duýdurdy.

Tebigy gazda we LNG bazarlarynda gyşdan öň möhüm döwür

Tebigy gaz ugrunda, Hormuz bogazynda ýüze çykan üpjünçilik ýitgileri beýleki sebitlerden, esasanam ABŞ we Kanadadan intensiw LNG iberilmegi bilen takmynan 70 göterim öwezini doldy. Şeýle-de bolsa, Aýlag sebtinden LNG eksportynyň gijikdirilmegi bazarlaryň uzak wagtlap basyş astynda galmagyna sebäp bolup biler. Bu ýagdaýyň ýaramaz täsirlerini LNG import edýän ýurtlaryň, esasanam indiki gyş möwsüminden öň tebigy gaz baklaryny doldurmaga synanyşýan Europeanewropa ýurtlarynda çuňňur duýup biljekdigi aýdylýar.

Netijede, IEA globalakyn Gündogardaky konfliktleriň global energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygynda has uly päsgelçilikleriň öňüni almak üçin gysga wagtda çözülmelidigi baradaky pikirini dowam etdirýär. Agentlik dünýä ykdysadyýeti üçin bu çözgüdiň Hormuz bogazynyň howpsuz geçelgesine doly we şertsiz açylmagyny öz içine alýandygyny ýatladýar.