Emeli intellektiň görünmeýän bahasy: Bir maglumat merkezi, 100 müň öýli şähere barabar elektrik energiýasyny sarp edýär.

Halkara Energetika Guramasynyň (IEA) prezidenti Fatih Birol, Haliç Kongres merkezinde geçirilen Stambul Global elektron eksport sammitiniň (IGEXX 2026) açylyş münberinde global energiýa pudagy barada ajaýyp baha berdi. Dünýä energiýa kartasynyň düýpgöter özgerişlikden geçýändigini belläp, Birol geosyýasy deňagramlylyklaryň we tehnologiki talaplaryň täze döwürde energiýa syýasatlaryny gaýtadan ýazýandygyny aýtdy.

Global energiýanyň damar damarlary howp astyndadyr

Global energiýa söwdasynyň merkezindäki möhüm ugurlar barada durup geçen Fatih Birol, Russiýadan Europeewropa we Hormuz bogazyna çenli uzalyp gidýän tebigy gaz turbalaryny dünýä energiýa ulgamynyň iki esasy "damary" diýip kesgitledi. Häzirki wagtda iki ugurda-da çynlakaý howpsuzlyk töwekgelçiligi we geosyýasy meseleler bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny mälim eden Birol, esasanam Hormuz bogazynda bolup geçýän wakalaryň ýurtlary energiýa syýasatlaryny, täjirçilik hyzmatdaşlygyny we täze nesil tehnologiýa isleglerini tiz gözden geçirmäge mejbur edýändigini aýtdy. Birol, bu global özgerişlik strategiki we geosyýasy pozisiýasy bilen tapawutlanýan Türkiýe üçin hem möhüm ähmiýete eýedigini aýtdy.

"Dünýä elektrik toguna girýär": Sarp ediş 3 esse çalt ösýär

Energiýa taryhynyň dürli döwürlerinde dürli çeşmeleriň agalyk ediji rol oýnandygyny ýatladýan Birol, Senagat rewolýusiýasynyň kömür tarapyndan emele gelendigini we soňky 50 ýylda nebit we tebigy gazyň agdyklyk edendigini aýtdy. Gazylyp alynýan ýangyçlaryň köp ýyllap durmuşymyzda galmagyny dowam etdirjekdigini, ýöne geljegiň lideri elektrik energiýasydygyny mälim eden Birol: "Takmynan 2,5 ýyl ozal dünýä elektrik toguna gadam basýar diýdim. Häzirki wagtda hemme zadyň elektrikleşýän döwrüniň bosagasynda durýarys. Elektrik energiýasyny köp, üznüksiz we arzan bahadan öndürip biljek ýurtlar beýlekilerden birnäçe ädim öňde bolar" -diýdi.

Global elektrik energiýasynyň sarp edilişiniň, energiýa sarp edilişiniň umumy ösüş depgininden takmynan 3 esse çalt ösýändigini mälim eden IEA-nyň prezidenti, bu çalt ýokarlanmagyň üç esasy faktorynyň bardygyny aýtdy: emeli intellekt we maglumat merkezleri, elektrik ulaglarynyň ýaýramagy we global ýylylyk sebäpli kondisioneriň ulanylmagy. Elektrik ulaglary bazaryndaky üýtgeşmeler barada durup geçen Birol, bary-ýogy 5 ýyl ozal dünýäde satylan her 100 awtoulagdan diňe 5-siniň elektrik bolandygyny, ýöne şu ýyl bu görkezijiniň 30 göterime ýetendigini we ýakyn wagtda satylan her iki ulagyň birinde elektrik boljakdygyny çaklady. Birol, şeýle hem, soňky 10 ýylda Türkiýäniň elektrik energiýasyna ýyllyk ortaça 5 göterim yzygiderli ýokarlanýandygyny görkezdi.

AI bäsleşiginiň gizlin güýji: elektrik üpjünçiligi

Emeli intellekt diňe bir tehnologiki öwrülişik däl; Ykdysadyýet, goranyş senagaty, geosyýasat we senagat önümçiliginde täze güýç deňagramlylygyny döredendigini mälim eden Fatih Birol, bu ugurda esasanam ABŞ bilen Hytaýyň arasynda global liderlik bäsleşiginiň bardygyny aýtdy. Emeli intellekt bäsleşiginde diňe bir programma üpjünçiliginiň algoritmleriniň däl, eýsem bu ulgamlary iýmitlendirýän maglumat merkezleriniň üznüksiz energiýa üpjünçiliginiň hem aýgytly rol oýnajakdygyny belläp, Birol ajaýyp deňeşdirme etdi: "Maglumat merkezleri günde 24 sagat, hepdede 7 gün üznüksiz elektrik energiýasyna mätäç. Häzirki wagtda elektrik energiýasy ýok bolsa, emeli intellekt ýok.

Tehnologiýa ägirtleriniň bu ugurdaky ägirt uly maýa goýumlaryna ünsi çekmek bilen, Birol ABŞ-da ýerleşýän iň iri 5 tehnologiýa kompaniýasynyň maglumat merkezlerine maýa goýumlarynyň diňe şu ýyl 700 milliard dollara ýetendigini habar berdi. Birol, bu ägirt uly býudjetiň, dünýädäki nebit we tebigy gaz pudagyna goýulýan ýyllyk maýa goýumlaryndan has ýokarydygyny aýtdy. Netijede, Birol emeli intellektiň diňe bir energiýa sarp ediji element bolman, eýsem energiýa ulgamlaryna çözgütler hem berip biljekdigini sözüniň üstüne goşdy; Emeli intellekt tehnologiýalarynyň täzelenip bilýän energiýa çeşmeleri we elektrik sarp ediş nokatlary diwersifikasiýa edilýän häzirki zaman torlaryny has netijeli we optimal dolandyrmakda möhüm ulanylyp bilinjekdigini aýtdy.