Mutia-daky Konstitusiýa kazyýetiniň söz azatlygy baradaky arzasy

Konstitusiýa kazyýeti 2026-njy ýylyň 21-nji aprelinde kabul edilen karar bilen Stambul Ylym Uniwersitetiniň öňki rektory we ýürek we içki lukmançylyk hünärmeni Mutia Canan Karataýyň metbugatda beren beýanatlary üçin söz azatlygynyň çäginde berlen jeza çäresine baha berdi. Kazyýet, arza berijiniň sanjym amallary baradaky aýdanlary sebäpli Stambul lukmançylyk palatasy tarapyndan bir aýlap hünärden wagtlaýyn azatlykdan mahrum etmek jezasynyň Konstitusiýanyň 26-njy maddasynda kepillendirilen söz azatlygyny bozandygyny biragyzdan karar berdi.

Arzaçy Mutia Canan Karataý 2022-nji ýylyň 10-njy oktýabrynda beren şahsy arzasynda söz azatlygy we adalatly kazyýet hukugynyň bozulandygyny öňe sürdi we ylmy makalalara esaslanyp halka habar berendigini we düzgün-nyzam temmisi bilen gadagan edilen hereketleriň kanun tarapyndan kesgitlenmelidigini öňe sürdi. Courtserli kazyýetler tarapyndan ret edilen düzgün-nyzam temmisiniň ýatyrylmagy baradaky haýyşdan soň, Konstitusiýa kazyýeti, düzgün-nyzam temmisiniň esasyny düzýän Türk lukmançylyk birleşiginiň 6023-nji maddasynyň 39-njy maddasynyň haýsy çäräniň ulanyljakdygy barada ýeterlik takyklygy we öňünden aýdyp bolmajakdygyny görkezdi.

Konstitusiýa kazyýeti, düzgün-nyzam temmilerini ýerine ýetirmekde mertebeli kazyýetlere berlen giň ygtyýarlyk hukugynyň esassyz amallara garşy ýeterlik kanuny kepillik bermeýändigini mälim etdi. Şu nukdaýnazardan, 6023 belgili Kanunyň 39-njy maddasynyň ozal konstitusiýa laýyk gelmeýändigini ýatladyp, Courtokary Kazyýet arza berijiniň söz azatlygyna gatyşmagyň kanunylyk talaplaryna laýyk gelmeýändigini aýtdy. Düzgüniň netijelerini ýok etmek üçin faýly Ankara 14-nji administratiw kazyýetine gaýtadan garamak we kazyýet çykdajylaryny arza berijä tölemek kararyna gelindi.

Näme üýtgedi?

• Düzgün-nyzam temmileriniň kanuny esaslarynyň "takyklyk" we "öňünden aýdyp boljak" şertlere laýyk gelmeýändigi hasaba alyndy.
• Hormat kazyýetleriniň düzgün-nyzam temmisini bermek hukugyny ulananda esassyz düşündirişlere ýeterlik kepillik ýokdugy kesgitlenildi.

  Kime degişlidir?

  Bu karar ähli hünär guramalaryna, esasanam Türk lukmançylyk birleşigine, düzgün-nyzam derňewlerini geçirýän hormatly geňeşlere we hünär işleri sebäpli düzgün-nyzam temmisine sezewar bolan ähli lukmanlara gönüden-göni degişlidir.

  täsirlilik

  Karar 2026-njy ýylyň 21-nji aprelinde berildi we gaýtadan kazyýet işi Ankara 14-nji administratiw kazyýetinde başlar.

  Netije

  Konstitusiýa kazyýetiniň bu karary, professional guramalaryň düzgün-nyzam ygtyýarlyklaryny ulananda "ynam" we "proporsional" ýörelgelerine berk boýun bolmalydygyny görkezýär. Düzgün-nyzam bozulmalary we kanunyň tekstinde takyk kesgitlenmedik özbaşdak ygtyýarlyklar, esasy hukuklaryň we azatlyklaryň çäklendirilmegine kanuny päsgelçilik hökmünde kabul edilýär.

  Mümkin täsirler

  Bu karar şuňa meňzeş düzgün-nyzam temmisi bilen ýüzbe-ýüz bolýan beýleki hünärmenler üçin görelde bolup biler we hünärmen guramalara düzgün-nyzam düzgünlerini has aç-açan we kesgitli kriteriýalara laýyklykda üýtgedip biler. Mundan başga-da, administratiw kazyýet işlerinde düzgün-nyzam temmileriniň ýatyrylmagyny talap eden kazyýet işlerinde, bu kararyň esaslaryna esaslanyp hukuklary bozmak baradaky kararlara garaşyp bolar.