Konstitusiýa kazyýetiniň okuwçylara berilýän mekdep üýtgetmeleri baradaky düzgünleri bozmak karary

2026/68293 belgili karar bilen, 2026-njy ýylyň 16-njy sentýabrynda kabul edilen karar bilen, Konstitusiýa kazyýeti, hususy bilim edarasynda orta mekdep okuwçylary bolan Mahammad Rzaýewiň we Roberto Nejat Dilmeniň bilim hukuklarynyň bozulandygyny, mekdepleriň üýtgedilen düzgün-nyzam temmisi sebäpli bozulandygyny aýtdy. Kazyýet, Milli Bilim ministrliginiň orta bilim edaralary düzgünnamasynyň düzgün-nyzam temmileriniň esasyny düzýän düzgün-nyzam temmilerini we jeza çäresini kesgitleýän kanuny esaslarynyň ýokdugyny kesgitledi.

Dalaşgärler 2023-nji we 2024-nji ýyllarda degişli düzgünnamalara esaslanyp mekdebi üýtgetmek jezasy bilen jezalandyryldy we bu jezalaryň ýatyrylmagyny talap edip administratiw kazyýete ýüz tutdular. Localerli kazyýetleriň ret etmek kararlaryndan soň aýratyn ýüz tutan talyplar, bilim we şahsy azatlyklar hukuklarynyň çäklendirilendigini öňe sürdüler. Konstitusiýa kazyýeti ozal S.Ü. Kararda (B. No: 2020/34927) bellenip geçilişi ýaly, orta bilim derejesinde düzgün-nyzam jenaýatlaryny we jezalary kadalaşdyrýan kanunlar, kanunlaryň ýoklugyna ünsi çekip, gatyşmagyň kanunylyk şertine laýyk gelmeýändigi barada netijä gelindi.

Konstitusiýa kazyýeti bilim almak hukugynyň bozulandygyny karar berdi we düzgüniň bozulmagynyň netijelerini ýok etmek üçin faýly degişli administratiw kazyýetlere iberdi. Mundan başga-da, ýüz tutanlara aýratyn däl zyýan üçin 50,000 TL tölemek we synag çykdajylaryny ýapmak kararyna gelindi. Degişli dolandyryş edaralarynyň kazyýet tarapyndan kesgitlenen sebäplere laýyklykda gaýtadan kazyýet işine başlamagyna garaşylýar.

Näme üýtgedi?

• Düzgünnamanyň düzgünlerine esaslanýan düzgün-nyzam temmileriniň ýerine ýetirilmeginiň "kanunylyk" ýörelgesi sebäpli konstitusiýa kepilligine laýyk gelmeýändigi hasaba alyndy.
• Orta mekdep okuwçylary üçin düzgün-nyzam düzgünleriniň we jezalarynyň diňe esasy şertlerinde bolsa-da kanuny taýdan düzgünleşdirilmelidigi nygtaldy.
• Düzgün bozmak karary netijesinde ozal gutarnykly düzgün-nyzam temmisi üçin gaýtadan kazyýet işi açyldy.

Kime degişlidir?

Bu karar orta bilim edaralarynda okaýan talyplara, düzgün-nyzam düzgünlerini ýerine ýetirýän bilim edaralaryna we şuňa meňzeş düzgün-nyzam temmisi sebäpli administratiw kazyýet işlerine gatnaşýan adamlara gönüden-göni degişlidir.

täsirlilik

Karar Konstitusiýa kazyýeti tarapyndan 2026-njy ýylyň 16-njy sentýabrynda berildi we gaýtadan kazyýet işi degişli administratiw kazyýetlerde başlar.

Netije

Konstitusiýa kazyýetiniň bu karary, esasy hukuklara we azatlyklara päsgel berýän düzgün-nyzam temmileriniň administratiw düzgünler bilen däl-de, kanunlar bilen kesgitlenmelidigini görkezýär. Kanunyň hökmürowanlygy ýörelgesine laýyklykda, bilim almak hukugy ýaly şahsyýetleriň esasy hukuklaryny çäklendirmek diňe öňünden aýdylýan we kanuny esaslary bolan düzgünler bilen mümkindir.

Karar administratiw amallaryň kanuny gözegçiliginde "kanunylyk" ýagdaýynyň näderejede möhümdigini görkezýär. Administrasiýalaryň, düzgünlere esaslanýan jenaýat işlerinde ýokarky kadalara bil baglaýan kanunçylygynyň berjaý edilişini we laýyklygyny göz öňünde tutmalydygyna düşünilýär.

Mümkin täsirler

Bu karara şuňa meňzeş düzgün-nyzam temmisi berilýän talyplar üçin görelde bolar we administratiw kazyýet işlerinde düzgün-nyzam temmileriniň ýatyrylmagy baradaky arzalary köpelder. Mundan başga-da, Milli bilim ministrliginiň Konstitusiýa kazyýetiniň "kanunylyga" berýän ünsi esasynda düzgün-nyzam düzgünleri baradaky kanunçylygyny gözden geçirip, hukuk binýadyny güýçlendirip biler.

Mekdep administrasiýalarynyň düzgün-nyzam düzgünlerinde has seresap bolmagyna we kanuny howpsuzlyk ýörelgesine laýyklykda hereket etmegine garaşylýar. Administratiw kazyýetler, şuňa meňzeş ýagdaýlarda bu karara esaslanyp, düzgünnamanyň düzgünleriniň kanuny esaslaryny has içgin öwrenerler.