Anayasa Mahkemesi'nden Öğrencilere Verilen Okul Değiştirme Cezaları Hakkında İhlal Kararı

Anayasa Mahkemesi, 16 Eylül 2026 tarihinde aldığı 2024/68293 numaralı karar ile özel bir eğitim kurumunda lise öğrencisi olan Mahammad Rzayev ve Roberto Nejat Dilmen’in, okul değiştirme disiplin cezası nedeniyle eğitim haklarının ihlal edildiğine hükmetti. Mahkeme, disiplin cezalarının temelini oluşturan Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği hükümlerinin, disiplin suç ve cezalarını belirleyen kanuni bir dayanağının bulunmadığını tespit etti.

Başvurucular, 2023 ve 2024 yıllarında ilgili yönetmelik maddelerine dayanılarak okul değiştirme cezası ile cezalandırılmış ve bu cezaların iptali istemiyle idare mahkemelerinde dava açmışlardı. Yerel mahkemelerin ret kararları üzerine bireysel başvuruda bulunan öğrenciler, eğitim haklarının ve kişi özgürlüklerinin kısıtlandığını öne sürdü. Anayasa Mahkemesi, daha önce S.Ü. (B. No: 2020/34927) kararında da vurgulandığı üzere, ortaöğretim düzeyinde disiplin suçlarını ve cezalarını düzenleyen, çerçevesi kanunla çizilmiş bir mevzuat eksikliğine dikkat çekerek müdahalenin kanunilik şartını taşımadığı sonucuna vardı.

Anayasa Mahkemesi, eğitim hakkının ihlal edildiğine karar vererek, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılması amacıyla dosyayı ilgili idare mahkemelerine gönderdi. Ayrıca başvuruculara ayrı ayrı 50.000 TL manevi tazminat ödenmesine ve yargılama giderlerinin karşılanmasına karar verildi. İlgili idari mercilerin, mahkemenin belirlediği gerekçeler doğrultusunda yeniden yargılama sürecini başlatması beklenmektedir.

Ne değişti?

• Disiplin cezalarının sadece yönetmelik hükümlerine dayandırılarak uygulanmasının, "kanunilik" ilkesi gereği anayasal güvenceyi karşılamadığı tescil edildi.
• Ortaöğretim öğrencilerine yönelik disiplin suç ve cezalarının, temel hatlarıyla da olsa kanuni bir düzenlemeye bağlanması gerekliliği vurgulandı.
• İhlal kararı neticesinde, daha önce kesinleşmiş olan disiplin cezalarına ilişkin yeniden yargılama yolu açıldı.

Kimleri ilgilendiriyor?

Bu karar, ortaöğretim kurumlarında eğitim gören öğrencileri, disiplin süreci yürüten eğitim kurumlarını ve benzer disiplin cezaları nedeniyle idari yargı süreçlerinde bulunan kişileri doğrudan ilgilendirmektedir.

Yürürlük

Karar, 16 Eylül 2026 tarihinde Anayasa Mahkemesi tarafından verilmiş olup, yeniden yargılama süreci ilgili idare mahkemeleri nezdinde başlayacaktır.

Çıkarılacak sonuç

Anayasa Mahkemesi'nin bu kararı, temel hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden disiplin cezalarının, idari düzenlemelerden ziyade kanunla belirlenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Hukuk devleti ilkesi gereği, bireylerin eğitim hakkı gibi temel haklarının kısıtlanması ancak öngörülebilir ve kanuni bir dayanağa sahip kurallarla mümkündür.

Karar, idari işlemlerin yasallık denetiminde "kanunilik" şartının ne kadar kritik olduğunu göstermektedir. İdarelerin, yönetmeliklere dayanarak tesis ettikleri cezai işlemlerde, dayanak aldıkları mevzuatın üst normlarla uyumunu ve yeterliliğini gözetmeleri gerektiği anlaşılmaktadır.

Muhtemel etkiler

Bu kararın, benzer disiplin cezalarıyla karşılaşan öğrenciler için emsal teşkil etmesi ve idari yargı süreçlerinde disiplin cezalarının iptaline yönelik başvuruları artırması beklenebilir. Ayrıca, Millî Eğitim Bakanlığı'nın disiplin süreçlerine ilişkin mevzuatını, Anayasa Mahkemesi'nin "kanunilik" vurgusu doğrultusunda gözden geçirmesi ve yasal çerçeveyi güçlendirmesi muhtemeldir.

Okul yönetimlerinin disiplin süreçlerinde daha dikkatli davranması ve hukuki güvenlik ilkesini gözeterek hareket etmesi beklenebilir. İdari mahkemelerin ise benzer davalarda bu kararı esas alarak, yönetmelik hükümlerinin kanuni dayanağını daha titizlikle incelemesi muhtemeldir.