Konstitusiýa kazyýetiniň mekdepleri üýtgetmäge höküm edilen talyplaryň hukuklaryny bozmak baradaky karary

Konstitusiýa kazyýeti (AYM) düzgün-nyzam temmisi sebäpli mekdepleriň üýtgemegine rugsat berlen iki orta mekdep okuwçysynyň bilim hukuklarynyň bozulandygyny aýtdy. Resmi gazetde çap edilen karara görä, 2023 we 2024-nji ýyllarda dürli hususy okuw jaýlarynda okaýan M.R. we R.N.D. Ady agzalýan talyplar, mekdepde berlen jeza üýtgedilenden soň, administratiw kazyýete beren işlerinden netije alyp bilmediklerinde aýratyn ýüz tutdular. Courtokary Kazyýet soralýan düzgün-nyzam temmileriniň kanuny esaslarynyň ýokdugyny mälim etdi we her bir okuwça 50 müň lira jerime tölemegi karar etdi.

Düzgün-nyzam temmi haýsy sebäplere görä berildi?

Talyplara berlen düzgün-nyzam temmi Milli Bilim ministrliginiň orta bilim edaralarynyň düzgünnamasyna esaslandy. R.N.D. M.R. 2024-nji ýylda "dolandyryjylara we mugallymlara dil üsti bilen hüjüm etmekde we haýbat atmakda" aýyplandy. 2023-nji ýylda "sosial media ýazgylarynda haýbat atyjy sözleri ulanandygy we başga bir okuwçyny kemsidýändigi" sebäpli mekdebe üýtgetme jezasynyň berlendigi aýdylýar.

Näme üçin bilim almak hukugyna päsgel bermek üçin kanuny esas ýeterlik däldi?

Konstitusiýa kazyýeti düzgün-nyzam temmilerine esaslanýan düzgüniň kanuny ekwiwalentiniň ýokdugyny görkezdi. Kararda "Milli bilim ministrliginiň orta bilim edaralarynyň düzgünnamasynyň 3-nji maddasynda görkezilen kanunlarda we karar kanunlarynda orta mekdep okuwçylaryna ulanylyp bilinjek düzgün-nyzam düzgünleri we jeza çäreleri barada hiç hili düzgüniň ýokdugy" nygtaldy. Kazyýet, düzgün-nyzam temmilerini kesgitleýän we jeza çäresini kesgitleýän göz öňünde tutulýan kanuny düzgüniň ýoklugy sebäpli okuwçylaryň bilim almak hukugyna päsgel bermek kanuny däl diýen netijä geldi.

Konstitusiýa kazyýeti bilim almak hukugynyň bozulandygy barada netijä geldi we düzgünleriň bozulmagynyň netijelerini ýok etmek üçin faýllary degişli administratiw kazyýetlere gaýtadan seretmek üçin ibermegi buýurdy. Şeýle hem, ýüz tutan iki okuwça 50 müň lira tölemeli däl.

Türkiýede, Milli bilim ministrliginiň orta bilim edaralarynyň düzgünnamasynyň çäginde düzgün-nyzam düzgünleri amala aşyrylýar. Konstitusiýa kazyýetiniň bu karary administratiw proseduralaryň kanunylyk ýörelgesine laýyk gelmelidigini ýada salýar we şuňa meňzeş ýagdaýlarda talyplaryň ýa-da ene-atalaryň düzgün-nyzam temmilerine garşy administratiw kazyýet çäreleri gutarandan soň konstitusiýa kazyýetine ýüz tutmak hukugyny ulanyp biljekdigini görkezýär.

Netije

Bu karar administratiw proseduralaryň, esasanam okuwçylaryň bilim durmuşyna gönüden-göni täsir edýän düzgün-nyzam temmileriniň diňe bir düzgünler bilen däl, eýsem anyk we öňünden aýdyp boljak hukuk kadalary bilen hem kesgitlenmelidigini görkezýär. Kanunyň hökmürowanlygy ýörelgesine laýyklykda şahsyýetleriň esasy hukuklaryna edilýän çäreleriň kanun çykaryjy edara tarapyndan kesgitlenen kanuny esaslara esaslanmalydygy ýene bir gezek tassyklandy.

Kazyýetiň öwezini dolmak baradaky karary administratiw işlerde esasy hukuk bozulmalarynyň öwezini dolmagyň ähmiýetini nygtaýar. Netijede, administrasiýa konstitusiýanyň 42-nji maddasynda kepillendirilen bilim almak hukugyna hormat goýmalydyr we düzgün-nyzam düzgünleri ulanylanda jenaýat sanksiýalarynyň kanuny çäklerine ünsli gözegçilik etmelidir.

Mümkin täsirler

Konstitusiýa kazyýetiniň bu karary, Milli bilim ministrliginiň düzgün-nyzam düzgünlerine göz aýlamagy we hukuk infrastrukturasyny güýçlendirip biler. Bu karar şuňa meňzeş düzgün-nyzam temmisi bilen ýüzbe-ýüz bolýan talyplar üçin görelde bolup biler we administratiw kazyýet işlerinde ara alyp maslahatlaşmak üçin täze esas döredip biler.

Bilim edaralarynda düzgün-nyzam düzgünleriniň has aç-açan we kanuny usulda geçiriljekdigine garaşyp bolar. Mundan başga-da, administratiw kazyýetleriň bu karary şuňa meňzeş arzalarda göz öňünde tutmagy, has giňişleýin gözden geçirmegi we düzgün-nyzam temmileriniň kanuny esaslaryny sorag astyna almagy ähtimal.