Konstitusiýa kazyýetiniň söz azatlygyny bozmak baradaky karary

2026-njy ýylyň 30-njy aprelinde kabul edilen karar bilen, Konstitusiýa kazyýetiniň Baş Assambleýasy Ali Buluş, Baýram Parlak we Mehmet Karaaslan, Adam hukuklary boýunça Europeanewropa kazyýetiniň (ECHR) beren karary esasynda kazyýet işiniň uzaldylmagyny haýyş etdi. Kazyýet ýerli kazyýetiň gaýtadan garamak haýyşyny ret etmeginiň söz azatlygyny bozandygyny aýtdy.

Terror guramasyna kömek etmek we propaganda etmek aýyplamalary bilen ýüz tutanlara garşy ozalky kazyýet işi EHHG tarapyndan 2020-nji ýylyň 23-nji iýunynda söz azatlygynyň bozulmagy hökmünde baha berildi. AHHG Türkiýäniň Jenaýat kodeksiniň 220-nji maddasynyň 7-nji bölüminiň göz öňünde tutulýan şertlere laýyk gelmeýändigini görkezdi. Şeýle-de bolsa, Mersin 4-nji Highokary Jenaýat Kazyýeti, seredilýän makalanyň henizem güýje girýändigi sebäpli gaýtadan garamak haýyşyny ret etdi.

Konstitusiýa kazyýeti, AHHG tarapyndan kesgitlenen bozulmany we onuň netijelerini ýok etmek üçin gaýtadan garamagyň kanuny borjydygyny aýtdy. Courtokary kazyýet konstitusiýa hukuklarynyň bozulmagy hökmünde kanunyň güýje girendigine salgylanyp, AHHK-nyň kararyndaky talaplary ýerine ýetirmezligini göz öňünde tutup, faýly Mersin 4-nji Ýokary Kazyýetine gaýtadan garamak üçin ibermek kararyna geldi.

Aýry-aýry anketalar, soňky kararlar AHHK tarapyndan bozulmalar hökmünde hasaba alnandan soň, içerki kanunlardaky kazyýet işiniň uzaldylmagy baradaky haýyş bilen başlaýar. Konstitusiýa kazyýeti, bu işde kazyýet edaralarynyň AHHK kararlarynyň esaslaryny göz öňünde tutup, düzgün bozulmanyň häsiýetine laýyk synag geçirmäge borçlydygyny nygtaýar.

Näme üýtgedi?

• Kazyýetde gaýtadan garamak haýyşynyň ret edilmegi söz azatlygynyň bozulmagy hökmünde hasaba alyndy.

  Kime degişlidir?

  Bu, ECHR kararlaryna esaslanyp içerki kanunlarda gaýtadan garalmagyny isleýänlere, bu haýyşlara baha berýän ýokary jenaýat kazyýetlerine we söz azatlygynyň çäginde sud edilýänlere gönüden-göni degişlidir.

  täsirlilik

  Karar 2026-njy ýylyň 30-njy aprelinde kabul edildi.

  Netije

  Konstitusiýa kazyýeti, ECHR kararlarynyň içerki kanunlarda ýerine ýetirilmeginiň diňe bir kanunyň tekstine bagly bolman, eýsem EHHG-nyň şol kanunyň düşündirilmegi bilen baglanyşykly tankytlaryna hem baglydygyny mälim etdi. Kanunyň maddasynyň güýje girmegi kazyýet işiniň täzelenmegine päsgelçilik döretmeli däldir.

  Bu karar, ýerli kazyýetleriň ECHR kararlary ýerine ýetirilende has giň ygtyýarly bolmalydygyny we düzgüniň bozulmagynyň düýbünde düşündiriş ýalňyşlyklaryny ýok etmelidigini görkezýär. Hukuk howpsuzlygy ýörelgesine laýyklykda kanunlaryň esassyz ulanylmagynyň öňüni almak kazyýet edaralarynyň esasy jogapkärçiligidir.

  Mümkin täsirler

  Bu karar şuňa meňzeş sebäplere görä gaýtadan garamak haýyşy ret edilen beýleki dalaşgärler üçin görelde bolup biler. Kazyýetleriň ECHR düzgünlerini bozmak kararlaryny has ünsli öwrenmegine we gaýtadan kazyýet işleriniň has netijeli geçirilmegine garaşylýar.

  Mundan başga-da, Türkiýäniň Jenaýat kodeksiniň 220-nji maddasynyň 7-nji bendine esaslanýan hökümlere gaýtadan garamak prosesi AHHG-nyň öňünden aýdylýan tankytlary sebäpli çaltlaşdyrylyp bilner. Bu söz azatlygy babatynda kazyýet ülňüleriniň ýokarlanmagyna goşant goşup biler.