Anayasa Mahkemesi'nden ifade özgürlüğü ihlali kararı

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, 30 Nisan 2026 tarihinde aldığı kararla, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından verilen ihlal kararına dayanarak yargılamanın yenilenmesini talep eden Ali Buluş, Bayram Parlak ve Mehmet Karaaslan'ın başvurusunu karara bağladı. Mahkeme, yerel mahkemenin yargılamanın yenilenmesi talebini reddetmesinin ifade özgürlüğünü ihlal ettiğine hükmetti.

Başvurucular hakkında daha önce terör örgütüne yardım etme ve propaganda yapma suçlamalarıyla verilen mahkûmiyet kararları, AİHM tarafından 23 Haziran 2020 tarihinde ifade özgürlüğünün ihlali olarak değerlendirilmişti. AİHM, Türk Ceza Kanunu'nun 220. maddesinin 7. fıkrasının öngörülebilirlik şartını sağlamadığına dikkat çekmişti. Ancak Mersin 4. Ağır Ceza Mahkemesi, söz konusu kanun maddesinin yürürlükte olduğu gerekçesiyle yargılamanın yenilenmesi talebini reddetmişti.

Anayasa Mahkemesi, AİHM tarafından tespit edilen ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının hukuki bir zorunluluk olduğunu belirtti. Yerel mahkemenin, kanun maddesinin yürürlükte olmasını gerekçe göstererek AİHM kararının gereklerini yerine getirmemesini anayasal hak ihlali olarak değerlendiren yüksek mahkeme, dosyanın yeniden yargılama işlemleri için Mersin 4. Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesine karar verdi.

Bireysel başvuru süreci, kesinleşmiş mahkûmiyet kararlarının AİHM tarafından ihlal olarak tescillenmesinin ardından, iç hukukta yargılamanın yenilenmesi talebiyle başlatılmaktadır. Anayasa Mahkemesi, bu süreçte yargı mercilerinin AİHM kararlarındaki gerekçeleri dikkate alarak, ihlalin niteliğine uygun bir inceleme yapma yükümlülüğü bulunduğunu vurgulamaktadır.

Ne değişti?

• Yargılamanın yenilenmesi talebinin reddedilmesi, ifade özgürlüğü ihlali olarak tescillendi.
• Yerel mahkemenin, kanun maddesinin yürürlükte olduğu gerekçesiyle AİHM kararını icra etmemesi hukuka aykırı bulundu.
• Mersin 4. Ağır Ceza Mahkemesi, Anayasa Mahkemesi'nin ilke ve gerekçeleri doğrultusunda yeniden yargılama yapmaya mecbur kılındı.

Kimleri ilgilendiriyor?

AİHM kararlarına dayanarak iç hukukta yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunan hükümlüleri, bu talepleri değerlendiren ağır ceza mahkemelerini ve ifade özgürlüğü kapsamında yargılanan kişileri doğrudan ilgilendirmektedir.

Yürürlük

Karar 30 Nisan 2026 tarihinde verilmiştir.

Çıkarılacak sonuç

Anayasa Mahkemesi, AİHM kararlarının iç hukukta uygulanmasının sadece kanun metnine değil, AİHM'in o kanun maddesinin yorumuna ilişkin getirdiği eleştirilere de bağlı olduğunu ortaya koymuştur. Kanun maddesinin yürürlükte olması, yargılamanın yenilenmesine engel teşkil etmemelidir.

Bu karar, yerel mahkemelerin AİHM kararlarını icra ederken daha geniş bir takdir yetkisi kullanmaları ve ihlalin kökenindeki yorum hatalarını gidermeleri gerektiğini göstermektedir. Hukuki güvenlik ilkesi gereği, kanunların keyfi uygulanmasının önüne geçilmesi yargı mercilerinin temel sorumluluğudur.

Muhtemel etkiler

Bu karar, benzer gerekçelerle yargılamanın yenilenmesi talebi reddedilen diğer başvurucular için emsal teşkil edebilir. Mahkemelerin, AİHM ihlal kararlarını daha dikkatli inceleyerek yeniden yargılama süreçlerini daha etkin yürütmeleri beklenebilir.

Ayrıca, Türk Ceza Kanunu'nun 220. maddesinin 7. fıkrasına dayanan mahkûmiyet kararlarının, AİHM'in öngörülebilirlik eleştirileri ışığında yeniden ele alınması süreci hızlanabilir. Bu durum, ifade özgürlüğü alanındaki yargısal standartların yükselmesine katkı sağlayabilir.