İranın Hörmüz Tramp kartı əriyir: Tehran iqtisadi böhran və vətəndaş iğtişaşlarının məngənəsindədir

Qlobal enerji dəhlizlərinin ən kritik nöqtələrindən biri olan Hörmüz boğazında sakitlik yoxdur. Dünya neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) daşımalarının təqribən beşdə birinin tranzit marşrutu olan bu strateji regionda gözləntilərin əksinə olaraq gəmilərin hərəkətini əngəlləmək cəhdləri qlobal iqtisadi böhrana səbəb olmadı. Bazarların alternativ tədarük marşrutlarına sürətlə uyğunlaşması İranın regionda geosiyasi təsir imkanlarını xeyli zəiflətdi.

ABŞ dəniz blokadası və Hörmüzdə çürüyən strateji güc

Analitik Arash Azizinin fikrincə, ABŞ-ın tətbiq etdiyi qəti dəniz blokadası İran iqtisadiyyatını və ölkənin Hörmüz boğazında manevr imkanlarını birbaşa və son dərəcə ciddi şəkildə məhdudlaşdırır. Tehranın qlobal enerji bazarlarını təhdid edərək sanksiyaları yumşaltmaq səyləri beynəlxalq bazarların dayanıqlılığına qarşı səmərəsizdir.

Daxili Bazarda Təchizat Böhranları və Sosial Partlayış Narahatlığı

Beynəlxalq sanksiyalar İranın valyuta ehtiyatlarına və qlobal maliyyə şəbəkələrinə çıxışını tamamilə əngəlləyib, ölkə daxilində dağıdıcı iqtisadi dalğalanmaya səbəb olub. Xüsusilə yanacaq və buğda kimi ən əsas xaricdən gətirilən məhsulların tədarükündə ciddi axsamalar var. Qartopu inflyasiya ilə birləşən bu aclıq Tehran administrasiyasında geniş sosial etirazlara səbəb olmaq qorxusu yaradır. ABŞ Maliyyə Naziri Scott Bessent bu təzyiq strategiyasının mövcud rejimi qaçılmaz çöküşə aparacağını iddia etsə də, bölgədən gələn kəşfiyyat hesabatları idarəetmə səviyyələrində dərin çatlar olduğunu ortaya qoyur.

Danışıqlar masasında yeni axtarışlar və ödəniş formulu

İqtisadi darboğaza baxmayaraq, Tehran dondurulmuş aktivlərinin sərbəst buraxılması və sanksiyaların tamamilə aradan qaldırılması tələblərindən geri çəkilməyib və vasitəçilər vasitəsilə diplomatik əlaqələri davam etdirir. Keçmiş ABŞ danışıqlarçısıDennis Rossböhranı aradan qaldırmaq üçün yeni formula təklif edir. Rossun sözlərinə görə, İranın qeyri-rəsmi olaraq boğazdan tələb etdiyi “keçid haqqı”nın tətbiqindən imtina edərək onu qanuni naviqasiya və ekoloji təhlükəsizlik xidməti haqqı adı altında beynəlxalq hüquqa uyğun bir çərçivəyə yerləşdirməsi tərəflər arasında güzəştə getmək üçün yeni əsas yarada bilər.