İrlandiyanın birləşmə planı: Birinci il 25 milyard avroya başa gəldi

İrlandiya hökumətinin ortağı Fine Gael Şimali İrlandiya, Britaniya ərazisi və İrlandiya Respublikası birləşərsə, baş verəcək xərclərin təfərrüatlarını əks etdirən plan layihəsi hazırlayıb. 8 noyabr 2026-cı il tarixində ictimaiyyətlə paylaşılan məlumatlara görə, İrlandiya Respublikasına birləşmə prosesinin dəyərinin seçiləcək modeldən və Britaniya hökuməti ilə bağlanacaq müqavilələrdən asılı olaraq birinci ildə 3,2 milyard avro ilə 25 milyard avro arasında dəyişə biləcəyi təxmin edilir.

Birləşmə modelləri və xərc proqnozları hansılardır?

Fine Gael tərəfindən hazırlanan plan dörd fərqli model təklif edir: "mərkəzi", "federal", "nəzarət olunan inteqrasiya" və "yüksək xərc". Federal model Şimali İrlandiyanın iqtisadi səviyyəsini 20 il ərzində İrlandiya ilə bərabərləşdirməyi hədəfləsə də, bu sistemin hər il 500 milyon avroya başa gələcəyi təxmin edilir. Sosial müavinətlərin və maaşların ilk gündən İrlandiya səviyyəsinə qaldırıldığı “yüksək xərc” ssenarisində illik xərcin 1 milyard avroya çata biləcəyi bildirilir. Nəzarətli inteqrasiyanın 15 illik dövrünü əhatə edən planda bu modelin 1,5 milyard avroluq sərmayəyə əlavə olaraq 250 milyon avro illik xərc gətirəcəyi bildirilir.

İrlandiya hökuməti prosesi necə idarə etməyi planlaşdırır?

Birləşmə prosesini idarə etmək üçün baş nazirin müavini yanında xüsusi bölmənin yaradılması və xərclərin ödənilməsi üçün sərvət fondunun yaradılması təklif edilir. Fine Gael lideri və Baş nazirin müavini Simon Harris planın gələcək məcburi planlaşdırma üçün bir hazırlıq olduğunu ifadə edərək, "Sülh və uzlaşma heç vaxt təmin edilmir. Birləşmə insanları bir araya gətirməli, inam yaratmalı və bütün icmalar, adət-ənənələr və kimliklər üçün ortaq gələcək yaratmalıdır" dedi. İrlandiyanın Baş naziri Micheal Martin noyabrın 3-də "Gələcək Tədqiqat Təşəbbüsü" adlı bir formalaşma başlatacaqlarını açıqladı.

İrlandiya Respublikasının Şimali İrlandiya ilə birləşmə ehtimalını qiymətləndirən Fine Gael, ilk 25 ildə ümumi xərclərin 41,2 milyard avroya yaxınlaşa biləcəyini proqnozlaşdırır. Böyük Britaniya hökumətinin pensiya öhdəlikləri və borc faizini üzərinə götürüb-boşaltmaması prosesin yekun dəyərini müəyyən edəcək ən kritik amillərdəndir.

İrlandiya hökuməti adanın gələcəyi ilə bağlı müzakirələri idarə etmək üçün akademik və siyasi işini davam etdirir. Proseslə bağlı yekun qərarlar İngiltərə ilə aparılan diplomatik danışıqlara və xalqın iradəsinə uyğun formalaşdırılacaq və müvafiq qurumlar tərəfindən hazırlanan hesabatların ictimaiyyətlə paylaşılması davam etdiriləcək.

Nəticə

İrlandiyanın birləşməsi təkcə konstitusiya prosesi deyil, həm də uzunmüddətli və yüksək xərc tələb edən iqtisadi transformasiya layihəsi kimi seçilir. Fine Gael tərəfindən təqdim edilən məlumatlar göstərir ki, birləşmənin uğuru Böyük Britaniya ilə bağlanacaq müqavilələrin əhatə dairəsindən və həyata keçiriləcək inteqrasiya modelinin iqtisadi davamlılığından asılıdır.

Mümkün təsirlər

Bu planın həyata keçirilməsi İrlandiya Respublikasının dövlət maliyyəsinin ciddi şəkildə yenidən qurulmasını tələb edə bilər. Bundan əlavə, Şimali İrlandiyada sosial müavinətlərin və maaşların İrlandiya səviyyəsinə endirilməsi birbaşa bölgə əhalisinin həyat standartlarına təsir göstərə və bütün adada iqtisadi tarazlığı dəyişə bilər.

Fikirləriniz

Sizcə, adanın birləşdirilməsi prosesində iqtisadi xərclər və ya sosial barışıq daha çox prioritet olmalıdır? Fikirlərinizi şərhlərdə paylaşa bilərsiniz.