Irlandiýany birleşdirmek meýilnamasy: Birinji ýyl 25 milliard ýewro düşdi

Irlandiýanyň hökümet hyzmatdaşy Fine Gael Demirgazyk Irlandiýa, Iňlis territoriýasy we Irlandiýa Respublikasy birleşmeli bolsa çykdajylaryň jikme-jik meýilnamasyny taýýarlady. 2026-njy ýylyň 8-nji noýabrynda halk bilen paýlaşylan maglumatlara görä, saýlanjak modeline we Iňlis hökümeti bilen baglaşylan şertnamalara baglylykda Irlandiýa Respublikasyna birleşdirmek prosesiniň bahasynyň ilkinji ýylda 3,2 milliard ýewro bilen 25 milliard ýewro arasynda üýtgäp biljekdigi çak edilýär.

Birleşdiriş modelleri we çykdajy çaklamalary näme?

Fine Gael tarapyndan taýýarlanan meýilnama dört dürli modeli hödürleýär: "merkezi", "federal", "gözegçilik edilýän integrasiýa" we "ýokary çykdajy". Federal model Demirgazyk Irlandiýanyň ykdysady derejesini 20 ýylyň içinde Irlandiýa bilen deňleşdirmegi maksat edinýän bolsa-da, bu ulgamyň ýylda 500 million ýewro düşjekdigi çak edilýär. Ilkinji günden başlap sosial ýeňillikler we aýlyk haklary Irlandiýanyň derejesine çenli ýokarlanýan "ýokary çykdajyly" ssenariýada ýyllyk çykdajylaryň 1 milliard ýewro ýetip biljekdigi aýdylýar. 15 ýyllyk gözegçilik edilýän integrasiýany öz içine alýan meýilnamada bu modeliň 1,5 milliard ýewro maýa goýumyndan başga-da ýyllyk 250 million ýewro çykdajy ediljekdigi aýdylýar.

Irlandiýanyň hökümeti bu prosesi nädip dolandyrmagy meýilleşdirýär?

Birleşmek prosesini dolandyrmak we çykdajylary ýapmak üçin baýlyk gaznasy döretmek üçin premýer-ministriň orunbasarynda ýörite bölüm döretmek teklip edilýär. Gowy Gael lideri we premýer-ministriň orunbasary Simon Harris meýilnamanyň geljekdäki hökmany meýilnamalaşdyryşa taýýarlykdygyny aýtdy we "Parahatçylyk we barlyşyk hiç haçan kepillendirilmeýär. Birleşmek adamlary birleşdirmeli, ynam döretmeli we ähli jemgyýetler, däp-dessurlar we şahsyýetler üçin umumy geljegi döretmeli" -diýdi. Irlandiýanyň premýer-ministri Mişel Martin 3-nji noýabrda "Geljekki gözleg başlangyjy" atly bir forma başlajakdyklaryny habar berdi.

Irlandiýa Respublikasynyň Demirgazyk Irlandiýa bilen birleşmeginiň mümkinçiligine baha beren Fine Gael, umumy çykdajylaryň ilkinji 25 ýylda 41,2 milliard ýewro golaýlap biljekdigini çaklaýar. Angliýanyň hökümetiniň pensiýa borçnamalaryny we karz göterimlerini öz üstüne aljakdygy ýa-da etmezligi, amalyň soňky bahasyny kesgitlän iň möhüm faktorlaryň biridir.

Irlandiýanyň hökümeti adanyň geljegi baradaky çekişmeleri dolandyrmak üçin akademiki we syýasy işlerini dowam etdirýär. Bu etap bilen baglanyşykly gutarnykly kararlar Angliýa bilen geçirilen diplomatik gepleşiklere we halkyň islegine laýyklykda emele geler we degişli edaralar tarapyndan taýýarlanan hasabatlar halk bilen paýlaşylmagyny dowam etdirýär.

Netije

Irlandiýanyň birleşmegi diňe bir konstitusiýa däl, eýsem uzak möhletli we ýokary çykdajyly ykdysady özgeriş taslamasy hökmünde hem tapawutlanýar. Fine Gael tarapyndan berlen maglumatlar, birleşmegiň üstünlikleriniň Angliýa bilen baglaşylan şertnamalaryň çägine we durmuşa geçirilmeli integrasiýa modeliniň ykdysady durnuklylygyna baglydygyny görkezýär.

Mümkin täsirler

Bu meýilnamanyň durmuşa geçirilmegi Irlandiýa Respublikasynyň döwlet maliýe serişdeleriniň düýpli üýtgedilmegini talap edip biler. Mundan başga-da, Demirgazyk Irlandiýada sosial ýeňillikleri we aýlyk haklaryny Irlandiýanyň derejesine çenli peseltmek sebitiň ilatynyň ýaşaýyş derejesine gönüden-göni täsir edip biler we adadaky ykdysady deňagramlylygy üýtgedip biler.