Neft qiymətlərində 70 dollarlıq ssenari! Qlobal bazarları nə gözləyir?

ABŞ və İran arasında elektron şəkildə imzalanan memorandum qlobal neft bazarlarında öz əksini tapıb. Brent markalı neftin barel qiyməti 76,54 dollara, West Texas Intermediate (WTI) markalı xam neftin qiyməti isə müharibədən əvvəlki səviyyələrinə yaxınlaşaraq 72,83 dollara düşüb. Bu dəyişiklik neftin qiymətinin 80 dollar səviyyəsini itirməsinə səbəb oldu.

ABŞ və İran arasında tarixi razılaşma

Pakistanın vasitəçiliyi ilə aparılan danışıqlar nəticəsində iyunun 14-də ABŞ və İran arasında müharibəyə son qoyulması və problemlərin diplomatik yollarla həllini nəzərdə tutan 14 maddəlik razılaşma əldə edildi. Bu sazişin təfərrüatları hələlik açıqlanmayıb, lakin beynəlxalq mətbuatda əksini tapan məlumatlara görə, saziş Hörmüz boğazının tranzit üçün açılmasını və ABŞ-ın dəniz blokadasının götürülməsini ehtiva edir. Tərəflər sazişin imzalanması ilə başlayan 60 günlük müddət ərzində yekun həllə nail olmağı hədəfləyirlər.

Qlobal bazarların reaksiyası və gözləntiləri

ABŞ/İsrail-İran müharibəsi tarixdə ən böyük neft tədarükünün pozulmasına səbəb olub. Odur ki, razılaşmadan sonra qlobal bazarlarda ani neft şoku ehtimalı azalsa da, geosiyasi qeyri-müəyyənliklərin davam edəcəyi yeni dövrə qədəm qoyub. Norveçdə yerləşən Rystad Energy şirkəti bu 60 günlük müddətdə dar əhatəli sazişin olma ehtimalını 55 faiz olaraq qiymətləndirir. Bu ssenaridə gündə 10 milyon barel neftin Hörmüz boğazından keçəcəyi gözlənilir, barel üçün isə 5-10 dollar geosiyasi risk mükafatı kimi əks olunacaq.

Alternativ Ssenarilər və Risklər

Rystad Energy-nin qiymətləndirməsinə görə, hərtərəfli razılaşma davam edir. Hörmüz boğazında neft axını sutkada 5 milyon barrellə məhdudlaşa bilər və bu qeyri-müəyyənlik qiymətlərə təsir edəcək. $10 risk mükafatı əlavə edəcəyi bildirilir. Danışıqlar nəticə verməsə və münaqişə yenidən başlasa, qiymətlərdə risk mükafatının 15-20 dollara qədər artacağı proqnozlaşdırılır. Tam miqyaslı nüvə razılaşması ilə Hörmüz boğazından gündə 14 milyon barel neft keçə bilərdi və bu halda risk mükafatları böyük ölçüdə aradan qalxardı. Bununla belə, bu ssenarinin yalnız 10 faiz ehtimalı olduğu düşünülür.

Mümkün Gələcək İnkişaflar

Qlobal neft bazarları ABŞ və İran arasında aparılan bu diplomatik danışıqların nəticəsini yaxından izləməkdə davam edir. Tərəflərin 60 günlük müddətin sonunda yekun razılığa gəlib-gəlməməsi bazarların gələcək istiqamətinə həlledici təsir göstərəcək. Bu prosesdə mümkün geosiyasi proseslər və bazar reaksiyaları neft qiymətlərindəki dalğalanmaların əsas amili olmaqda davam edəcək.