Nüvə Silahları Üzrə Qlobal Narahatlıqlar Artır

Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) dərc etdiyi yeni hesabata görə, bütün dünyada nüvə silahı ehtiyatları hələ də ciddi təhlükə yaradır. Hesabata görə, dünyada təxminən 12 187 nüvə başlığı olduğu halda, onlardan 9 745-i aktiv istifadə vəziyyətində saxlanılır. Bu hadisələr nüvə gərginliyinin yenidən arta biləcəyi ilə bağlı narahatlıqları gücləndirir.

Nüvə ehtiyatlarının azalması və artan təhlükə

Ötən illə müqayisədə döyüş başlıqlarının ümumi sayında cüzi azalma olsa da, bu, köhnə döyüş başlıqlarının deaktivasiyası ilə əlaqədardır. SIPRI bu azalmaya baxmayaraq, nüvə risklərinin artdığını vurğulayır. Soyuq Müharibədən sonrakı dövrdən köhnə döyüş başlıqları sürətlə sökülsə də, yeni silahların tətbiqi bu tendensiyanın tərsinə çevrilə biləcəyi deməkdir.

Nüvə Təhlükəsinin Artması

SIPRI direktoru Kərim Haqqaq nüvə silahlarının sayının azalmasının yanıltıcı ola biləcəyinə diqqət çəkdi. Haqqaq nüvə təhlükəsinin əslində artdığını bildirib. Bu vəziyyətin yeni nüvə silahlarının yerləşdirilməsi və köhnə silahların sökülməsinin ləngiməsi ilə əlaqədar olduğu bildirilir. Bundan əlavə, silahlara nəzarət müqavilələrinin zəifləməsi və böyük dövlətlər arasında rəqabətin artması da təhlükənin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir.

Döyüş başlıqlarında yeni tendensiyalar

Nüvə silahı olan ölkələrin anbarda olan döyüş başlıqlarını aktiv sistemlərə inteqrasiya etməyə başlaması qlobal təhlükəsizlik üçün yeni risk yaradır. Bu vəziyyət xüsusiləABŞla Rusiya arasında diqqət çəkir. Bu iki ölkə dünyadakı nüvə ehtiyatlarının 83 faizinə sahibdir və hər birində 5 mindən çox döyüş başlığı var. Lakin bu ölkələr öz arsenallarını modernləşdirməkdə maliyyə və texniki çətinliklərlə üzləşirlər.

ABŞ və Rusiyanın modernləşmə səyləri

SIPRI bildirir ki, ABŞ-ın nüvə modernləşdirilməsi proqramı büdcə və planlaşdırma problemlərinə görə pozulub. Rusiya isə qitələrarası ballistik raket sınaqlarındakı uğursuzluqlar və Ukrayna müharibəsi səbəbindən tətbiq edilən sanksiyaların təsiri altındadır. Bu inkişaflar iki ölkənin nüvə proqramlarını davam etdirmə qabiliyyətini şübhə altına alır.

Çinin Sürətlə Artan Nüvə Gücü

Digər tərəfdən, nüvə potensialını sürətlə artıran digər ölkə kimiÇin də diqqət çəkir. SIPRI-nin hesablamalarına görə, Çində təxminən 620 nüvə başlığı var. Bildirilir ki, bu artım tempi davam edərsə, Pekin 2030-cu ilə qədər ABŞ və Rusiya ilə müqayisə oluna biləcək nüvə gücünə sahib ola bilər. Lakin bu rəqəm ABŞ və Rusiyanın hazırkı ehtiyatlarının yalnız dörddə birinə uyğundur.

Avropada nüvə balansı

Avropada Fransa və nüvə gücü ilə önə çıxır. Fransanın 290, Böyük Britaniyanın isə 225 nüvə başlığına malik olduğu təxmin edilir. Böyük Britaniyanın gələcəkdə ehtiyatlarını artıracağı gözlənilsə də, Fransa prezidentiEmmanuel Makron ölkəsinin nüvə potensialının artırılmasına dair göstərişlər verib.

Cənubi Asiyada nüvə yarışı

Cənubi Asiyada nüvə silahlanma yarışı da diqqət çəkir. Hindistan öz arsenalını 190 döyüş başlığına çatdırıb. Onun rəqibiPakistanın 170 döyüş başlığı var. Bildirilir ki, Pakistan nüvə silahı istehsalı üçün lazımi materialları toplayıb və yaxın onillikdə gücünü artıra bilər.

Şimali Koreya və İsrailin Nüvə Tutumu

Şimali Koreyanın nüvə potensialını 'eksponensial şəkildə artırmaq' hədəfi davam edir. SIPRI hesab edir ki, Pxenyanın təxminən 60 nüvə başlığı var. Nüvə silahına malik olduğunu rəsmən etiraf etməyən İsrail öz arsenalını modernləşdirməyə davam edir və təxminən 90 nüvə başlığına malik olduğu düşünülür.

Bu hadisələr dünya miqyasında nüvə silahı yarışının yenidən sürətlənə biləcəyini və qlobal təhlükəsizlik balansının təhlükə altına düşə biləcəyini göstərir.