Qlobal Borc Böhranı Artır: ABŞ zirvədə, Türkiyə təhlükəsiz limanda!

Qlobal maliyyə sistemi son illərdə görünməmiş borc spiralına sürüklənib. Ölkələrin dövlət borcları rekord həddə çatdığı halda, dünya iqtisadiyyatının gələcəyi bu böyük yükün kölgəsində formalaşır. Son dərc olunmuş beynəlxalq maliyyə məlumatları borc yükünün xüsusilə inkişaf etmiş iqtisadiyyatlara böyük təzyiq göstərdiyini göstərir. Bəzi ölkələr bu qlobal borc xəritəsində borc yükü altında əzilərkən, Türkiyə kimi bəzi inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlar tətbiq etdikləri maliyyə intizamı sayəsində daha qorunan bir sığınacaqdadır.

Nəhənglərin borc müharibəsi: İlk Üçlükdə ABŞ, Çin və Yaponiya

Paylaşılan cari məlumatlara görə, dünyanın ən böyük iqtisadiyyatı olan Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ) dünyanın ən borclu ölkəsi ünvanına da sahibdir. Təkcə ABŞ-ın ümumi dövlət borcu 40,7 trilyon dolları ötüb. Bu nəhəng rəqəm qlobal maliyyə sabitliyi üçün ciddi risk hesab olunur. ABŞ-ı sürətli böyümə modelinə baxmayaraq ciddi borc içində olanÇin izləyir. Çinin ümumi dövlət borcu 22,2 trilyon dollardır. Siyahıda üçüncü yeri 8,9 trilyon dollar borcu olan Asiyanın digər iqtisadi nəhəngi Yaponiya tutur.

Yaponiya borcun milli gəlir nisbətinə dair həyəcan təbili çalır

Davamlılıq baxımından təkcə borcların nominal dəyəri deyil, həm də onların ölkələrin iqtisadi ölçüsünə (ÜDM) nisbəti kritik göstərici hesab olunur. Bu nisbətə baxdıqdaYaponiya istehsal gücü ilə müqayisədə ən çox borc yükü olan ölkə kimi önə çıxır. Yaponiya borcun ÜDM-ə nisbətinə görə dünya miqyasında birinci yeri tutmaqla seçilir. Bu göstərici inkişaf etmiş qərb ölkələrində də qorxulu səviyyədədir. Məsələn; ABŞ 125,8%, Fransa 118,4%, Kanada 110,7% və İngiltərə 103,6% kimi yüksək borc/ÜDM nisbətləri ilə öz çiyinlərində milli gəlirlərindən daha çox borc yükü daşıyırlar. Bu vəziyyət bu ölkələri qlobal faiz artımlarına və maliyyə şoklarına daha həssas edir.

Türkiyə Dövlət Maliyyəsində Müsbət Fərqlidir

Qlobal miqyasda bu yüksək borc tendensiyasının əksinə Türkiyə dövlət maliyyəsində dayanıqlı və balanslı mövqeyi ilə diqqət çəkir. Türkiyə 418 milyard dollarlıq dövlət borcu ilə dünyada 27-ci yerdədir. Qərb nəhənglərinin trilyon dollarlıq borc ehtiyatlarını nəzərə alsaq, Türkiyənin nominal borc yükü son dərəcə məqbul səviyyədə qalır. Ən əsası isə Türkiyə borcun ÜDM-ə nisbətinə görə ən çox borcu olan 30 ölkə siyahısına daxil edilməməklə “təhlükəsiz zona”dakı yerini qoruyub saxlayır. Aşağı borc nisbəti sayəsində Türkiyə qlobal bazarlarda baş verə biləcək faiz dəyişikliyinə və maliyyə böhranlarına qarşı daha dözümlüdür.