Qlobal iqtisadiyyat üç böhran astanasındadır: yeni era formalaşır

Son vaxtlar qlobal iqtisadi səhnə ABŞ-Çin rəqabəti, Yaxın Şərqdəki münaqişələr və artan enerji xərcləri ilə tarixinin ən çətin dövrlərindən birinə şahidlik edir. Bu üç kritik böhran dünya bazarlarının istiqamətini müəyyən edir. İqtisadçı Prof.Dr.Murat Çetinkaya bu vəziyyəti "Dünya eyni anda üç böyük böhranla qarşı-qarşıyadır. İnvestisiyaların tək bir aktivə yönəldilməsi risklərin idarə edilməsi baxımından təhlükəli ola bilər" sözləri ilə yekunlaşdırır. "Bu görüş sadəcə diplomatik təmas deyil, yeni dünya iqtisadiyyatının bir əksidir" deyən Çətinkaya, iki ölkə arasındakı ticarət müharibələrinin nəzarət altında olduğu görünsə də, tam bitmədiyini vurğulayır.

Çətinkayanın qiymətləndirməsinə görə, tərəflər arasındakı gərginliyin azalması və yeni ticarət və investisiya şuralarının yaradılması iqtisadiyyata müsbət təsir göstərə bilər. Bununla belə,tariflərin azaldılması vəkənd təsərrüfatı məhsullarına dair danışıqlarda qalibin kimin olması ilə bağlı dəqiq bir nəticə yox idi.

Yaxın Şərqdə artan gərginlik və enerji böhranı

Yaxın Şərqdəki müharibə xüsusilə enerji və ticarət yollarında ciddi xərc şokları yaradır. Çetinkaya, "Yaxın Şərqdəki böhran Çin üçün kritikdir, çünki Çin enerji ehtiyacının böyük hissəsini bu bölgədən qarşılayır" deyərək bu vəziyyətə diqqət çəkir. Enerji idxalçısı kimi Çin böhranın daha da dərinləşməsini istəmir.

Hörmüz boğazında mümkün tıxanma Çin sənayesinin xərclərinə birbaşa təsir göstərə bilər. Buna görə də Çin ABŞ-la əməkdaşlığa can atmağa davam edir. Bununla belə, Çinin İrana qarşı açıq cəbhə tutacağı gözlənilmir.

Yüksəyən Neft Qiymətləri və Qlobal Risklər

Çetinkaya neft qiymətlərinin 100 dolları keçməsinin təkcə enerji xərclərinə deyil, inflyasiya, faiz və artım kimi makroiqtisadi tarazlıqlara da təsir etdiyini bildirir. Xüsusilə Avropa Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra enerji sahəsində böyük çətinliklər yaşayır.

Çətinkayanın təhlilinə görə, Türkiyənin enerji təchizatı təhlükəsizliyi baxımından böyük təhlükə altında olmadığı bildirilir. Türkiyənin enerji asılılığı cəmi 10 faiz səviyyəsindədir və bu, Türkiyə iqtisadiyyatını nisbətən qorunmuş edir.

Qızıl Bazarında Yanlış Düşüncələr və Gələcək Gözləntilər

Qızıl investorlarının son gözləntiləri özünü doğrultmamış görünür. Çetinkaya qızıl bazarındakı dalğalanmaların səbəblərini "Qızıl qiymətləri təkcə müharibə və qeyri-müəyyənlikdən təsirlənmir. Dollar, ABŞ istiqraz faizləri və mərkəzi bankların faiz siyasətləri də mühüm rol oynayır" deyə izah edir. vurğulayır. "İnvestorlar çaxnaşma deyil, balansla hərəkət etməlidirlər. Yalnız qızıl və ya səhmlərə diqqət yetirmək əvəzinə, risk mühitinə uyğun balanslaşdırılmış portfellər yaradılmalıdır" deyir. Borsa İstanbulun ilin sonuna kimi 20 min punkta çatma potensialı da qiymətləndirilir.

Xüsusilə ABŞ-da keçirilən ara seçkilər səbəbiylə müharibəni bitirmək üçün təzyiqlər artır. Bu vəziyyət Borsa İstanbulun potensialını artıra və enerji tutumlu sektorlar üçün yeni imkanlar yarada bilər.

Çetinkayanın qiymətləndirmələri investorlar üçün mühüm ipucu verir. Bu təlatümlü dövrdə investisiya qərarlarının diqqətlə qiymətləndirilməsi gələcək imkanlardan istifadə etmək üçün çox vacibdir.