Global ykdysadyýet üç krizisiň bosagasynda: Täze döwür emele gelýär

Recentlyakynda dünýädäki ykdysady sahna ABŞ-Hytaý bäsleşigi, Eastakyn Gündogardaky konfliktler we energiýa çykdajylarynyň ýokarlanmagy bilen öz taryhynyň iň kyn döwürlerine şaýat boldy. Bu üç krizis dünýä bazarlarynyň ugruny kesgitleýär. Ykdysatçy prof. Dr. Murat Çetinkaya bu ýagdaýy "Dünýä bir wagtyň özünde üç sany uly krizis bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Maýa goýumlaryny bir aktiwlere gönükdirmek töwekgelçiligi dolandyrmak taýdan howply bolup biler" sözleri bilen jemleýär. Çetinkaýa: "Bu ýygnak diňe bir diplomatik gatnaşyk däl, täze dünýä ykdysadyýetiniň beýany" -diýdi we iki ýurduň arasyndaky söwda uruşlarynyň gözegçilik astynda saklanýandygyna garamazdan, olaryň doly gutarandygyny aýtdy.

Çetinkaýanyň baha bermegine görä, taraplaryň arasyndaky deentent we täze söwda we maýa goýum geňeşleriniň döredilmegi ykdysadyýete oňyn täsir edip biler. Şeýle-de bolsa, nyrhlary azaltmak we oba hojalyk önümleri baradaky gepleşiklerde ýeňijiniň kimdigi barada takyk netije ýok. Çetinkaýa, "Eastakyn Gündogardaky krizis Hytaý üçin diýseň möhüm, sebäbi Hytaý bu sebitden energiýa zerurlyklarynyň köpüsini kanagatlandyrýar" -diýdi. Energetika import ediji hökmünde Hytaý krizisiň hasam çuňlaşmagyny islemeýär.

Hormuz bogazynda bolup biläýjek böwet Hytaý senagatynyň çykdajylaryna gönüden-göni täsir edip biler. Şol sebäpli Hytaý ABŞ bilen hyzmatdaşlygy dowam etdirýär. Şeýle-de bolsa, Hytaýyň Eýrana garşy aç-açan öňe saýlanmagyna garaşylmaýar. Esasanam Europeewropa Russiýa-Ukraina söweşinden soň energiýada uly kynçylyklary başdan geçirýär.

Çetinkaýanyň seljermesine görä, energiýa üpjünçiligi howpsuzlygy meselesinde Türkiýäniň uly howp astyndadygy aýdylýar. Türkiýäniň energiýa garaşlylygy diňe 10 göterim derejesinde bolup, bu türk ykdysadyýetini has goragly edýär.

Altyn bazardaky ýalňyş düşünjeler we geljekdäki garaşyşlar

Altyn maýa goýujylaryň soňky garaşyşlary kanagatlandyrylmajak ýaly. Çetinkaýa altyn bazaryndaky üýtgemeleriň sebäplerini şeýle düşündirýär: "Altyn bahalary diňe bir uruş we näbellilik täsir etmeýär. Dollar, ABŞ-nyň obligasiýa göterimleri we merkezi banklaryň göterim syýasatlary hem möhüm rol oýnaýar." nygtaýar. "Maýa goýumçylary howsala däl-de, deňagramlylyk bilen hereket etmeli. Diňe altyna ýa-da aksiýalara ünsi çekmegiň ýerine töwekgelçilik gurşawy üçin deňagramly bukjalar döredilmeli". Borsa Stambul -yň ýylyň ahyryna çenli 20 müň bal gazanmak mümkinçiligine-de baha berilýär.

Urşy bes etmek üçin basyş, esasanam ABŞ-da geçiriljek orta saýlawlar sebäpli artýar. Bu ýagdaý Borsa Stambulyň potensialyny artdyryp, energiýa talap edýän pudaklar üçin täze mümkinçilikler döredip biler.

Çetinkaýanyň bahalandyrmalary maýadarlar üçin möhüm maglumatlary hödürleýär. Bu dartgynly döwürde, geljekdäki mümkinçiliklerden peýdalanmak üçin maýa goýum kararlaryna üns bilen baha bermek möhümdir.