Qlobal Təmiz Enerji Texnologiyaları Bazarı 1,1 Trilyon dolları ötməklə rekord qırdı

Qlobal enerji transformasiyası tam sürətlə davam etsə də, yaşıl enerji texnologiyalarına tələbat bütün dünyada böyük bir bazar yaratmışdır. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) dərc etdiyi "Ticarət və sənaye siyasətlərinin sürətlə dəyişdiyi bir dövrdə enerji texnologiyaları istehsalı yenidən balanslaşdırılır" başlıqlı təhlildən toplanan məlumata görə; Günəş panelləri, külək turbinləri, akkumulyatorlar, elektrik nəqliyyat vasitələri, istilik nasosları və elektrolizatorlardan ibarət qlobal təmiz enerji texnologiyaları bazarı son 10 ildə orta hesabla 20 faizlik artım qeydə alaraq 1,1 trilyon dollar həddini keçə bilmişdir.

Xərclərdə və İnvestisiya Dinamikasında kəskin azalma

Təmiz enerji texnologiyaları bazarındakı bu sürətli genişlənmə istehsal xərclərinin ciddi azalması ilə birbaşa paraleldir. Xüsusilə 2023-2025-ci illərdə günəş paneli modul qiymətlərində təxminən yüzdə 50, batareya paketi qiymətlərində isə yüzdə 30 azalma qeyd edildi. Xərclərin bu azalması ənənəvi enerji mənbələrinə qarşı yaşıl texnologiyaların rəqabət qabiliyyətini artırsa da, idxal olunan qalıq yanacaqlardan asılı olan ölkələrin enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları da qlobal tələbatda artım tendensiyasına səbəb olub.

Digər tərəfdən, təmiz enerji texnologiyalarının istehsalına investisiyalar 2023-cü ildə təxminən 220 milyard dollara çatdı, daha sonra 2024-cü ildə bir qədər azaldı və 2025-ci ildə 200 milyard dolların altına düşdü. İnvestisiyaların bu yavaşlamasında istehsal gücünün cari tələbdən xeyli yuxarı olması təsirli oldu. IEA məlumatlarına görə, 2024-cü ildə qlobal günəş paneli istehsal gücü ümumi tələbatın iki dəfədən çoxuna, batareya hüceyrəsinin istehsal gücü isə qlobal tələbatın üç dəfədən çoxuna çatıb.

Çinin Qlobal Liderlik və Regional İnvestisiya Yarışması

Qlobal təmiz enerji təchizatı zəncirindəÇin 2020-ci ildən bəri istehsal investisiyalarının təxminən 70 faizini təkbaşına həyata keçirərək bazarda mütləq liderliyini qoruyub saxlamağa davam etdi. Bununla belə, digər bölgələrdə də əhəmiyyətli hərəkətlər müşahidə edildi. 2023-2024-cü illərdə Avropa İttifaqı (AB) daxilində təmiz enerji istehsalına investisiyalar demək olar ki, iki dəfə artarkən, Cənubi Koreyada akkumulyator və elektrikli avtomobil istehsalına investisiyalar 25 faiz artıb. Eyni dövrdə Hindistanın təmiz enerji investisiyalarında 65 faizdən çox rekord artım qeydə alınıb.

Sektorda artan rəqabətlə kommersiya məhdudiyyətləri də ön plana çıxıb. Məhsulların istehsal maya dəyərindən aşağı satıldığı səbəbiylə tətbiq edilən antidempinq tədbirləri və gömrük rüsumları artıb. 2024-cü ildə günəş enerjisi təchizatı zəncirində qlobal orta çəkili gömrük rüsumu və tarif dərəcəsi əvvəlki ilə nisbətən 9 dəfə artaraq təxminən 36 faizə çatıb. Bütün bu maneələrə baxmayaraq, təmiz enerji texnologiyalarının beynəlxalq ticarət həcmi 2025-ci ilin ikinci rübündə tarixi rekord qırdı. Çinin təmiz enerji ixracı 2025-ci ildə əvvəlki ilə nisbətən 11 faiz artaraq 160 milyard dolları keçdi. BEA-nın proqnozlarına görə, yaxın 10 ildə Çinin elektrikli avtomobil, akkumulyator batareyası və istilik nasosu istehsalındakı artımın 40-50 faizinin birbaşa ixrac bazarlarına yönəldilməsi gözlənilir.

2035 Vizyon: Elektrikli Avtomobillər Bazarda Dominantlıq Olacaq

Gələcəyə dair gözləntilərini bölüşən IEA, cari siyasətlərin davam etdirildiyi təqdirdə qlobal təmiz enerji texnologiyaları bazarının 2035-ci ildə təxminən 1,9 trilyon dollara çatacağını proqnozlaşdırır. Hökumətlər tərəfindən həyata keçirilən rəsmi siyasət hədəflərinin tam həyata keçirilməsi ssenarisində bu rəqəmin 2035-ci ildə 2,6 trilyon dolları keçə biləcəyi təxmin edilir. Hər iki ssenaridə elektrik avtomobilləri sənayedə üstünlük təşkil edəcək və 2030-cu illərin ortalarına qədər ümumi bazar dəyərinin təxminən dörddə üçünü (75 faiz) təşkil edəcək.

Təmiz enerjiyə keçidin ən konkret nəticələrindən biri qalıq yanacaqlardan asılılığın azalması olacaq. BEA-nın proqnozlarına görə, Avropa İttifaqının ümumi enerji istehlakında qalıq yanacaq idxalının payı 2024-cü ildəki 55 faizdən 2035-ci ildə 40 faizə düşəcək.