Global arassa energiýa tehnologiýalary bazary 1,1 trillion dollardan geçip, rekord goýdy

Global energiýa öwrülişigi doly tizlik bilen dowam edýärkä, ýaşyl energiýa tehnologiýalaryna bolan isleg dünýäde uly bazar döretdi. Derňewden alnan maglumata görä, Halkara Energetika Guramasy (IEA) tarapyndan neşir edilen "Söwda we senagat syýasatlarynyň çalt üýtgeýän döwründe energiýa tehnologiýalarynyň önümçiligi deňagramlaşdyrylýar"; Gün panellerinden, ýel turbinalaryndan, batareýalardan, elektrik ulaglaryndan, ýylylyk nasoslaryndan we elektrolizatorlardan ybarat dünýädäki arassa energiýa tehnologiýalary bazary, soňky 10 ýylda ortaça 20 göterim ösüşi hasaba almak bilen 1,1 trillion dollardan geçmegi başardy.

Çykdajylaryň we maýa goýum dinamikasynyň düýpgöter azalmagy

Arassa energiýa tehnologiýalary bazaryndaky bu çalt giňeliş, önümçilik çykdajylarynyň çynlakaý azalmagy bilen göni parallel gelýär. Esasanam 2023-2025-nji ýyllar aralygynda gün paneliniň modulynyň bahasynyň takmynan 50 göterim peselendigi we batareýa paketiniň bahasynyň 30 göterim peselendigi hasaba alyndy. Çykdajylaryň bu peselmegi, ýaşyl tehnologiýalaryň adaty energiýa çeşmelerine garşy bäsdeşlik ukybyny ýokarlandyran hem bolsa, import edilýän ýangyçlara garaşly ýurtlaryň energiýa howpsuzlygy aladalary hem global islegiň ýokarlanmagyna sebäp boldy.

Beýleki tarapdan, arassa energiýa tehnologiýalaryny öndürmek üçin maýa goýumlary 2023-nji ýylda takmynan 220 milliard dollara ýetdi, soňra 2024-nji ýylda birneme azaldy we 2025-nji ýylda 200 milliard dollardan aşak düşdi. IEA-nyň maglumatlaryna görä, 2024-nji ýylda global gün paneliniň önümçilik kuwwaty umumy islegiň iki essesinden, batareýa öýjükleriniň öndürijiligi bolsa dünýä isleginden üç esse köp boldy.

Hytaýyň global liderlik we sebitleýin maýa goýum bäsleşigi

Global arassa energiýa üpjünçiligi zynjyrynda, Hytaý 2020-nji ýyldan bäri diňe önümçilik maýa goýumlarynyň takmynan 70 göterimini gazanyp, bazardaky mutlak liderligini saklamagyny dowam etdirdi. Şeýle-de bolsa, beýleki sebitlerde-de möhüm hereketler boldy. 2023-2024-nji ýyllar aralygynda Europeanewropa Bileleşigi (EUB) boýunça arassa energiýa önümçiligine maýa goýumlary takmynan iki esse artsa-da, Günorta Koreýada batareýa we elektrik ulagy öndürmek üçin maýa goýumlary 25 göterim ýokarlandy. Şol döwürde Hindistanyň arassa energiýa maýa goýumlarynda 65 göterimden gowrak ösüş hasaba alyndy.

Bu pudakda bäsdeşligiň artmagy bilen täjirçilik çäklendirmeleri hem öňe çykdy. Önümleriň önümçilik çykdajylaryndan pes satylýandygy sebäpli dökülmä garşy çäreler we gümrük paçlary ýokarlandy. 2024-nji ýylda gün energiýasy bilen üpjünçilik zynjyrynda dünýädäki ortaça gümrük paçlary we nyrh nyrhy öňki ýyl bilen deňeşdirilende 9 esse ýokarlandy we takmynan 36 göterime ýetdi. Bu päsgelçilikleriň hemmesine garamazdan, arassa energiýa tehnologiýalarynyň halkara söwda mukdary 2025-nji ýylyň ikinji çärýeginde taryhy rekordy täzeledi. Hytaýyň arassa energiýa eksporty 2025-nji ýyldaky öňki ýyl bilen deňeşdirilende 11 göterim ýokarlap, 160 milliard dollardan geçdi. IEA-nyň çaklamalaryna görä, ýakyn 10 ýylda Hytaýyň elektrik ulagynyň, batareýanyň öýjüginiň we ýylylyk nasosynyň öndürilişiniň 40 göterimden 50 göterimine gönüden-göni eksport bazarlaryna gönükdirilmegine garaşylýar.

2035 Görüş: Elektrikli ulaglar bazarda agdyklyk eder

Geljege garaşýan zatlaryny paýlaşyp, IEA, häzirki syýasatlar dowam etdirilse, global arassa energiýa tehnologiýalary bazarynyň 2035-nji ýylda takmynan 1,9 trillion dollara ýetjekdigini çaklaýar. Hasaplamalara görä, bu görkeziji hökümetler tarapyndan amala aşyrylýan resmi syýasat maksatlarynyň doly ýerine ýetirilişiniň senarisinde 2035-nji ýylda 2,6 trillion dollardan geçip biler. Iki ssenariýada-da, 2030-njy ýyllaryň ortalaryna çenli umumy bazar bahasynyň dörtden üç bölegini (75 göterim) elektrik ulaglary bu pudakda agdyklyk eder.

Arassa energiýa geçişiniň iň anyk netijelerinden biri, ýangyçlara garaşlylygyň azalmagy bolar. IEA-nyň çaklamalaryna görä, gazylyp alynýan ýangyç importynyň Europeanewropa Bileleşiginiň umumy energiýa sarp edilişindäki paýy 2024-nji ýylda 55 göterimden 2035-nji ýylda 40 göterime çenli azalýar.