Səudiyyə Ərəbistanının F-35 tədarükü Afinada həyəcan təbili çaldı: “Məkkə Alyansı” sirləri üzə çıxaracaqmı?

Egey və Şərqi Aralıq dənizində Türkiyə üzərində hava üstünlüyü qurmağa çalışan Yunanıstan, ABŞ-dan alacağını gözlədiyi F-35 döyüş təyyarələri ilə bağlı yeni böhran ssenarisi yazır. Vaşinqtonun Səudiyyə Ərəbistanına F-35 satışını təsdiqlədikdən sonra Afina F-35-lərin bütün texnoloji sirlərinin “Məkkə Alyansı” adlandırdığı regional əməkdaşlıq sayəsində Ankaranın əlinə keçə biləcəyindən narahatdır.

ABŞ prezidenti Donald Trampın prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşlərində Türkiyəyə F-35 satışını yenidən gündəmə gətirməsindən və bu prosesin qarşısını almaq üçün diplomatik lobbiləri səfərbər etməsindən narahat olan Afina, indi də Səudiyyə Ərəbistanı üçün təsdiqlənmiş 48 ədəd F-35 Lightning II döyüş təyyarəsinin çatdırılmasını diqqət mərkəzində saxlayıb. Yunanıstanda çıxan “Ta Nea” qəzetində dərc olunan geniş təhlildə ABŞ-ın Ər-Riyad rəhbərliyinə 24,3 milyard dollara bu nəhəng satışının bölgədəki tarazlıqları sarsıdaraq Yunanıstan və İsrailin milli təhlükəsizliyinə birbaşa təsir edəcəyi irəli sürülüb.

"Məkkə Alyansı" və Afinada texnoloji sızma qorxusu

Yunanıstan mediasında geniş yer alan təhlillərə görə, Ər-Riyadın Afina və Təl-Əvivdən sonra 5-ci nəsil döyüş təyyarəsi istifadəçisi olan ölkələrin klubunda iştirakı yalnız kommersiya razılaşması kimi qiymətləndirilə bilməz. Qəzet Səudiyyə Ərəbistanını Türkiyə və Pakistanla hərbi müstəvidə bir araya gətirən “Məkkə ittifaqı”nı nəzərə alaraq, bu satışın son dərəcə mürəkkəb geosiyasi ölçü qazandığını iddia edib.

Müdafiə sahəsində Ankara ilə strateji ortaqlıqları olan Səudiyyə Ərəbistanının F-35-ə sahib olmasının Yunanıstan və İsrail diplomatiyasını təcili tədbirlər görməyə məcbur etdiyi bildirilir. Afinanın ən böyük narahatlığı Ər-Riyad və Ankara arasında hərbi təlim və əməkdaşlıq kanallarının açıq olması səbəbindən F-35 texnologiyasının dolayı yolla Türkiyəyə sızmasıdır. Rusiyadan S-400 hava hücumundan müdafiə sistemi aldığı üçün F-35 proqramından kənarda qalan Türkiyənin bu ittifaq sayəsində 5-ci nəsil təyyarələrin gizli texnologiyalarına çıxış əldə edəcəyi iddia edilir.

Anadolu Qartalı Təlimi və Radar İzi Təhlükəsi

Yunanıstanın hərbi planlayıcılarını narahat edən ən konkret ssenarilərdən biri iki ölkənin hava qüvvələrinin ümumi tarixidir. Keçmişdə Türkiyə və Səudiyyə reaktivlərinin mütəmadi olaraq iştirak etdiyi “Anadolu Qartalı” kimi nəhəng təlimlərin gələcəkdə F-35-lərin də daxil olması ilə fərqli bir ölçüyə keçə biləcəyi irəli sürülür. Ər-Riyadın təyyarələri təhvil almasından sonra keçiriləcək mümkün ortaq təlimlərdə türk hava hücumundan müdafiə sistemləri və pilotlarının F-35-lərin radar, elektromaqnit və istilik imzalarını real şəraitdə yoxlamaq imkanı əldə edəcəyi iddia edilir.

Belə bir ssenari baş verərsə, Ankaranın F-35-lərə qarşı təsirli müdafiə üsulları inkişaf etdirə biləcəyi və Yunanıstanın Egey səmasında əldə etməyi planlaşdırdığı strateji sürpriz üstünlüyün ortadan qalxacağı iddia edilir. Vaşinqton uçan kompüterlər kimi xarakterizə edilən F-35-lər üçün ODIN/ALIS kimi sistemlər vasitəsilə çox ciddi “Son İstifadəçinin İzlənməsi” proqramını həyata keçirsə də, proqrama aid olmayan personalın təyyarəyə yaxınlaşmasını qadağan etsə də, Afina bu tədbirlərlə kifayətlənmək istəmir. Bildirilir ki, Yunanıstan F-35-lərin tezliyi və taktiki kitabxanalarının sızdırılmaması ilə bağlı Vaşinqtondan əlavə təminat tələb etməlidir.

Kiprdə F-16 gərginliyi və Körfəz üçün Nəhəng Enerji Fondu

Egey və Şərqi Aralıq dənizindəki bu gərginlik Cənubi Kipr Rum Administrasiyasının (GCASC) parlamentindəki gərginliyi də artırıb. Müdafiə və Nəqliyyat komissiyalarının birgə iclasında KKTC-nin Ercan hava limanında yerləşdirilən türk hərbi təyyarələri və İHA-ları ilə bağlı sərt müzakirələr aparılıb. Müxalifətdən olan AKEL millət vəkilləri ifrat sağçı ELAM partiyasının türk təyyarələrinə qarşı ictimai rəy yaratmaq tələbinə qarşı çıxıb və “Əvvəlcə Pafosdakı Andreas Papandreu aviabazasında yerləşdirilən Yunanıstan F-16-larından danışın” deyiblər. Bu vəziyyət parlamentin iclasında qarşılıqlı ittihamlara səbəb olub.

Digər tərəfdən, ABŞ Yaxın Şərqdə geosiyasi gərginliyi azaltmaq üçün yeni addım atıb. Wall Street Journal-ın məlumatına görə, ABŞ İsrail-İran gərginliyində zədələnmiş enerji infrastrukturlarının təmiri üçün 5 milyard dollarlıq fond yaratmağı təklif edib. Bu fondun Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) kimi Körfəz ölkələrinin iştirakı ilə 10 milyard dollara çatdırılması hədəflənir.