Siqareti tərgitmə səyləri: 4 ayda 75 min insana dəstək

Tütün məmulatlarının təhlükələri və döyüş araşdırmaları

Tütün məmulatları sağlamlığa ciddi mənfi təsirlər yaradır, eyni zamanda ətraf mühiti və təbii ehtiyatları təhdid edir. Səhiyyə Nazirliyi tütünlə mübarizə çərçivəsində həyata keçirdiyi layihələrlə bu problemlərə həll yolları tapmağı hədəfləyir. Bu səylər rəqəmsal platformalar və bu sahədə aparılan işlər tərəfindən dəstəklənir.

Onlayn və Yerində Dəstək Xidmətləri

Nazirlik vətəndaşlara evlərindən və ya iş yerlərindən video zənglər vasitəsilə ekspert dəstəyi təklif edən “Siqaretdən imtina etmək üçün onlayn xidmət”i istifadəyə verib. Bu xidmətlə fərdiləşdirilmiş buraxılış planları yaradılır və lazım gəldikdə üzbəüz poliklinika xidmətlərinə müraciətlər edilir. Bundan əlavə, dövlət qurumlarında “Siqaretdən imtina ilə bağlı Məsləhətçilik” xidməti göstərilir, ictimai personala siqareti tərgitmə üsulları haqqında təlimlər keçirilir.

Tütün məmulatlarının zərərləri haqqında cəmiyyətdə maarifləndirmənin artırılması məqsədilə “Tütünlə Mübarizə” və poliklinikalar” yaradılmışdır. Bu təşəbbüslər effektiv məsləhət modelini inkişaf etdirmək və siqareti tərgitmə xidmətlərini təşviq etmək məqsədi daşıyır.

Siqareti tərgitmə poliklinikalarına sıx maraq

Son bir ildə qruplar tərəfindən 832 min 873 nəfərə çatılmış, 331 min 984 nəfər isə ALO-ya göndərilmişdir. Səyyar poliklinika və sahə qrupları vasitəsilə 213 min 443 nəfərə məsləhət xidməti göstərilib. Poliklinikada tütün aludəçiliyi üzrə təhsil almış həkimlər çalışır və müalicə prosesləri bu həkimlərin qiymətləndirmələrinə uyğun davam edir.

Koqnitiv-davranış yanaşmaları və dərman dəstəyi

Müalicə çərçivəsində idrak-davranışçı yanaşmalarla yanaşı, elmi cəhətdən də effektivliyi sübut olunmuş dərmanlarla dəstək verilir. Bu prosesləri izləmək üçün hazırlanmış "Tütün Asılılığının Müalicə Monitorinq Sistemi (TÜBATIS)", ALO 171 ilə inteqrasiya olunmuş çalışaraq xəstələrə bir il ərzində dəstək verir.

Siqareti tərgitmə tətbiqlərində artım

2024-cü ildə 81 min 616 unikal xəstə siqareti buraxma üçün müraciət etdi və cəmi min 607 xəstə müayinə edildi. 2025-ci ildə müraciətlərin sayı bir əvvəlki ilə nisbətən yüzdə 112 artaraq 173 min 32-yə çatdı və cəmi 223 min 993 müayinə edildi. 2026-cı ilin ilk dörd ayında 75 min 184 xəstə müraciəti qeydə alınıb və 105 min 698 müayinə aparılıb, bu nisbət keçən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 53,6 faiz artıb.

ÜST-nin Tütünlə bağlı Xəbərdarlıqları

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST)ölümlərin qarşısının alınması üçün "bir nömrə" təyin edir. Hər il dünyada tütün istifadəsi səbəbindən 8 milyondan çox ölüm baş verir. Bu ölümlərin 7 milyondan çoxu bilavasitə siqaretdən qaynaqlandığı halda, 1,6 milyonu passiv məruz qalma nəticəsində baş verir.

Siqaret tüstüsünün kimyəvi tərkibi

Siqaret tüstüsünün tərkibində 7 mindən çox kimyəvi maddə var, onlardan 250-si zərərli, 70-dən çoxunun isə karsinogen olduğu məlumdur. Siqaret ürək-damar xəstəliklərindən xərçəngə, tənəffüs orqanlarından reproduktiv sağlamlığa qədər bədənin hər bir orqanına mənfi təsir göstərir.

Xərçəng və digər sağlamlıq riskləri

Siqaret çəkmək ağciyər, ağız, qırtlaq, yemək borusu, mədə xərçəngi və pankreas kimi 12-dən çox xərçəng növü ilə birbaşa əlaqələndirilir. Siqaret çəkmə bütün ağciyər xərçəngi ölümlərinin 85 faizindən məsul olduğu halda, tütün dünyada xərçəngdən ölümlərin 25 faizini təşkil edir.

Ürək-damar xəstəlikləri

Siqaret ürək-damar xəstəliyi, insult və periferik damar xəstəlikləri riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Tütünlə bağlı ürək-damar ölümləri bütün ürək-damar ölümlərinin 12 faizini təşkil edir.

Xroniki Tənəffüs Xəstəlikləri

Xroniki Obstruktiv Ağciyər Xəstəliyi (KOAH) siqaret çəkənlərdə çəkməyənlərə nisbətən daha çox rast gəlinir. KOAH ölümlərinin təxminən 80 faizi birbaşa siqaretlə bağlıdır. Tütünlə əlaqəli xroniki respirator xəstəliklər bütün xroniki respirator ölümlərin 29 faizini təşkil edir.

Uşaqlara təsiri

Qapalı yerlərdə siqaret tüstüsünün təsirinə məruz qalan 65 mindən çox uşaq hər il tənəffüs yolu xəstəlikləri səbəbindən ölür. Passiv məruz qalma ani körpə ölümü sindromu, aşağı çəki və uşaqlarda astma riskini birbaşa artırır. Türkiyədə hər 100 uşaqdan 46-sı siqaret tüstüsünə məruz qalır.

Ətraf Mühitə Təsirləri

Tütün tarla, fabrik və istifadənin bütün mərhələlərində planetə zərər verən yeganə istehlak məhsulu kimi önə çıxır. ÜST tütün sənayesinin ətraf mühitə təsirlərini "dağıdıcı" kimi təsvir edir.

Tütün istehsalının ətraf mühitə zərərləri

ÜST-nin məlumatlarına görə, siqaret istehsalı üçün hər il təxminən 600 milyon ağac kəsilir. Qlobal miqyasda hər il ətraf mühitə təxminən 4,5 trilyon siqaret kötüyü buraxılır və tütün əkinçiliyi bütün dünyada meşələrin qırılmasının təxminən 5 faizinə səbəb olur.

Meşələrin qırılması və torpağın çirklənməsi

Hər il 200 min hektar meşə sahəsi tarlalar üçün məhv edilir. Tütün yetişdirilməsində istifadə olunan pestisidlər və gübrələr torpağı çirkləndirir, digər kənd təsərrüfatı məhsulları üçün yararsız hala gətirir. Tütün əkinçiliyinin intensiv olduğu bölgələrdə kənd təsərrüfatı sahələri getdikcə daha çox qida istehsalından tütün istehsalına keçir.

Plastik Tullantılar və Suyun Çirklənməsi

Dünyada ən çox atılan plastik tullantılar arasında siqaret kötükləri var. Hər il dənizlərdə, çaylarda və səkilərdə qalan 4,5 trilyon çubuq, tərkibindəki zəhərli kimyəvi maddələrlə suyun böyük bir çirklənməsi mənbəyini təşkil edir.

İstixana qazlarının emissiyası və su istehlakı

Bütün siqaret istehsal zənciri ildə 84 milyon ton karbondioksid ekvivalentində istixana qazı emissiyalarına səbəb olur. Siqaret istehsalı üçün hər il 22 milyard litr su sərf olunur. Bu resursların tullantıları onsuz da kövrək olan ekosistemlərin üzərinə əlavə yük qoyur.

Nəticədə bütün dünyada tütün məmulatlarının istifadəsi həm insan sağlamlığı, həm də ətraf mühit üçün ciddi təhlükələr yaradır. Türkiyədə Səhiyyə Nazirliyinin həyata keçirdiyi tütünlə mübarizə tədbirləri siqaret çəkənlərə dəstək verməklə bu təhlükələri azaltmaq məqsədi daşıyır. Qarşıdakı illərdə belə təşəbbüslərin artacağı və cəmiyyətdə maarifləndirmənin artacağı gözlənilir.