Tibb tarixində inqilab: geni dəyişdirilmiş donuz böyrəyi ilə dializsiz 271 gün

Tibb dünyası orqan çatışmazlığından əziyyət çəkən milyonlarla xəstə üçün ümidverici, tarixi dönüş nöqtəsinin şahidi oldu. Tip 2 diabet səbəbiylə son mərhələdə böyrək çatışmazlığından əziyyət çəkən Tim Andrews adlı xəstə, geni dəyişdirilmiş donuz böyrəyi sayəsində 271 gün dializ bölməsinə qoşulmadan sağ qala bilib. Bu inkişaf ksenotransplantasiya, yəni növlərarası orqan transplantasiyası sahəsində indiyə qədər insanda qeydə alınmış ən uzunmüddətli dializsiz sağ qalma uğuru kimi qeydə alınıb.

69 Genetik Redaktə ilə Tarixi Uğur

2025-ci ilin yanvarında ABŞ-ın Massaçusets ştatında xəstəxanada aparılan əməliyyat zamanı Endrüsə köçürülən donuz böyrəyi sıradan bir orqan deyildi. Alimlər insan immun sisteminin orqanı rədd etmə riskini minimuma endirmək və heyvanlardan insanlara keçə biləcək mümkün virusların qarşısını almaq üçün böyrəkdə 69 fərqli genomik dəyişiklik ediblər. Vasvasılıqla həyata keçirilən bu genetik mühəndisliyi araşdırması böyük müvəffəqiyyət qazandı; 271 gün ərzində xəstədə heç bir donuz patogeni və ya virusu aşkar edilməyib.

Donuz böyrəyindən insan böyrəyinə problemsiz keçid

Tibb tarixinə düşən bu işin ən diqqət çəkən cəhətlərindən biri keçid prosesi idi. 271 gündən sonra funksiyasını tamamlamış donuz böyrəyi Endryusun bədənindən çıxarılıb. Qısa müddətə müvəqqəti olaraq yenidən dializə qoşulan xəstəyə 2026-cı ilin yanvar ayında insan donorundan alınan yeni böyrək köçürülüb.Mütəxəssislər insan böyrəyinin transplantasiya edildiyi andan mükəmməl işləməyə başladığını bildiriblər. Bu, tibbi ədəbiyyatda donuz böyrəyindən insan böyrəyinə ilk uğurlu keçid əməliyyatı kimi qeydə alınıb.

Orqan çatışmazlığında yeni eranın qapısı açılır

Akademik tibb mərkəzləri və Mass General Brigham daxilindəki xəstəxanaların mütəxəssisləri tərəfindən aparılan bu təməlqoyma tədqiqatının nəticələri hörmətli The Lancet tibb jurnalında dərc olunub. Araşdırmanın rəhbərlərindən biriDr. Leonardo Riellaəldə edilən nəticənin qlobal orqan qrant çatışmazlığına qalıcı bir həll təklif edə biləcəyini bildirib. Doktor Riella, donuz orqanlarının ilkin olaraq insan donoru tapılana qədər "müvəqqəti körpü" rolunu oynaya biləcəyini, uzun müddətli təhlükəsizlik testləri tamamlandıqdan sonra isə tamamilə qalıcı bir müalicə variantına çevrilə biləcəyini vurğuladı. Bununla belə, tədqiqatçılar bu uğurun hələlik tək bir xəstə üzərində müşahidə edildiyini xatırladır və immunosupressiv müalicələr və gen mühəndisliyi sahəsində daha çox klinik tədqiqatlara ehtiyac olduğunu vurğulayırlar.