Türkiyədə gənclərin süni intellektdən istifadəsi ümumi ortalamanı iki qat artırdı

İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (OECD) İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyalarına (İKT) Giriş və İstifadə Bazasından toplanan məlumata görə, məhsuldar süni intellekt alətlərinin istifadəsi qlobal miqyasda sürətlə genişlənərkən, yaş qrupları arasında fərq nəzərəçarpacaq dərəcədə genişlənir. OECD-nin 2025-ci ili və mövcud ən cari dövrləri əhatə edən göstəricilərinə görə, Türkiyə daxilində 16-74 yaş qrupunda olan şəxslərin 17,2 faizi son 3 ayda məhsuldar süni intellekt alətlərindən istifadə edib.

Türkiyədə gənc əhalinin texnologiyaya uyğunlaşma sürəti demək olar ki, ümumi orta göstəricini kölgədə qoyub. Müəyyən edilib ki, ölkədə 16-24 yaş qrupunda olan gənclərin 38,5 faizi məhsuldar süni intellekt vasitələrindən fəal istifadə edir. Bu məlumatlar göstərir ki, Türkiyədə gənclərin süni intellektdən istifadə nisbəti ümumi yaş ortalamasının təxminən 2,2 qatına çatıb.

Nəsillər arasında süni intellekt uçurumu dərinləşir

Türkiyədə məhsuldar süni intellekt texnologiyalarına meyl yaşla kəskin şəkildə azalır. OECD məlumatlarına görə, ölkədə 55-74 yaş qrupunda olan şəxslərin yalnız 1,8 faizi bu yeni nəsil texnologiyalardan istifadə edir. Bu, texnologiyaya ən çox meylli olan 16-24 yaş qrupu ilə daha böyük yaş qrupu arasında36,7 faiz bəndi böyük fərq olduğunu sübut edir. Gənclərin istifadə nisbətinin yaşlı əhaliyə nisbətən 21 dəfədən çox olması Türkiyədə rəqəmsal transformasiyanın yaş yönümlü bir kurs izlədiyini açıq şəkildə göstərir.

Bu cədvəl qlobal tendensiyalarla böyük paralelliyi göstərir. OECD-nin 28 yanvar 2026-cı il tarixində açıqladığı məlumatlara görə, 2025-ci ildə OECD-də insanların üçdə birindən çoxu məhsuldar süni intellekti həyatlarına inteqrasiya edib. Qlobal miqyasda yaş qrupları arasında ən yüksək istifadə fərqi 53,6 faiz bəndi olaraq qeydə alınıb. Xüsusilə tələbələr bu texnologiyanın ən sıx istifadəçiləri kimi önə çıxdılar. OECD üzrə 16 və daha yuxarı yaşda olan tələbələrin 75 faizi məhsuldar süni intellekt vasitələrindən faydalandıqlarını bəyan edib. Bu nisbət məşğul olanlar üçün 41,1 faiz, işsizlər üçün 36,7 faiz olduğu halda, pensiyaçılar və işçi qüvvəsindən kənar qruplar üçün 12,5 faiz olaraq qalıb.

Süni intellektin biznesdə istifadəsi iki il ərzində iki dəfə artıb

Süni intellektin yüksəlişi təkcə fərdi seçimlərlə məhdudlaşmır, həm də iş dünyasını kökündən dəyişir. İƏİT ölkələrində iş adamları tərəfindən süni intellekt texnologiyalarının mənimsənilməsi sürəti son illərdə sürətləndi. Məlumatların mövcud olduğu OECD ölkələrində süni intellektdən istifadə edən bizneslərin nisbəti 2023-cü ildəki 8,7 faizdən 2024-cü ildə 14,2 faizə, keçən il isə 20,2 faizə yüksəlib. Beləliklə, iş dünyasında süni intellekt inteqrasiyası iki il kimi qısa müddətdə iki dəfədən çox artıb.

Sektorlar üzrə araşdırıldığında, informasiya və kommunikasiya texnologiyaları (İKT) şirkətləri yüzdə 57,3 ilə liderliyini qoruyub, bu sektoru isə yüzdə 36,8 ilə peşəkar və elmi xidmətlər izləyib. Süni intellektin istifadəsində ən təəccüblü artım texnologiyanın ənənəvi olaraq daha yavaş uyğunlaşdığı sektorlarda baş verib. Yaşayış və yemək xidmətlərində illik artım nisbəti yüzdə 62,5 olarkən, tikinti sektorunda yüzdə 59,1 olub. OECD, xərclərin azalması və süni intellekt səriştəsinə malik işçilərin sayının artması ilə bu texnologiyanın əmək bazarlarına transformativ təsirinin dərinləşəcəyini proqnozlaşdırır.

"Biz sadəcə istifadəçilər deyil, istehsalçılar olmalıyıq"

Süni İntellekt Siyasət Dərnəyinin (AIPA) vitse-prezidenti Gökhan Varan, mövzu ilə bağlı etdiyi qiymətləndirmədə, Türkiyədə gənc əhalinin təklif etdiyi potensiala diqqət çəkdi. 16-24 yaş qrupunda 38,5 faiz istifadə nisbətinin çox əhəmiyyətli bir fürsət olduğunu deyən Varan, əsas məqsədin gəncləri sadəcə istehlakçı olmaqdan çıxararaq texnologiyanı sorğulayan və istehsal edən ixtisaslı insan qaynağına çevirmək olduğunu vurğuladı.

Gökhan Varan, süni intellekt savadının yaxın gələcəkdə xarici dil kimi əsas məşğulluq meyarına çevriləcəyini ifadə edərək dedi: "Türkiyənin ən güclü əzələsi texnologiyaya açıq olan gənc əhalisidir. Bununla belə, bizim ən böyük riskimiz yalnız bu texnologiyalardan istifadə ilə istehsal potensialı arasındakı uçurumu genişləndirməkdir. Gələcəkdə şirkətlər yalnız hazır kadrlara deyil, həm də kimlərin yaza biləcəyinə üstünlük verəcəklər) öz peşəkar bilikləri ilə süni intellekt əldə etmək, nəticələri yoxlamaq, məlumat təhlükəsizliyi və etik riskləri idarə etmək."

Təhsil sisteminin də bu transformasiyaya sürətlə ayaq uydurması lazım olduğunu ifadə edən Varan, "Şagirdlər arasında 75 faiz istifadə nisbəti göstərir ki, süni intellekti təhsildən uzaq tutmaq mümkün deyil. Çözüm onu qadağan etmək deyil, düzgün istifadəni öyrətməkdir. Kurikulumumuz tənqidi düşüncə, mənbənin yoxlanılması, etika və məlumat təhlükəsizliyi sistemlərini əhatə edəcək şəkildə yenilənməlidir, yalnız tələbələrin təfəkkür prosesinə diqqət yetirməməlidir." nəticə." Varan həmçinin Türkiyənin 2026-2030 Süni İntellekt Fəaliyyət Planında "tanı, istismar et, istehsal et və idarə et" yanaşmasının kritik əhəmiyyət kəsb etdiyini ifadə edərək, bu dinamik insan resursunun dövlət, universitet və özəl sektorla əməkdaşlıq edərək yerli təşəbbüslərə və ixracata çevrilməsi lazım olduğunu vurğuladı.