Türkiýede ýaşlaryň emeli intellekt ulanylyşy umumy ortaça iki esse köpeldi

Ykdysady Hyzmatdaşlyk we Ösüş Guramasynyň (OECD) Maglumat we Aragatnaşyk Tehnologiýalaryndan (OECD) girmek we ulanmak maglumatlar bazasyndan toplanan maglumata görä, öndürijilikli emeli intellekt gurallaryny ulanmak dünýä derejesinde çalt ýaýbaňlanýar, ýaş toparlarynyň arasyndaky tapawut ep-esli giňelýär. OECD-iň 2025-nji ýyly we häzirki döwürleri öz içine alýan görkezijilerine görä, Türkiýe boýunça 16-74 ýaş toparyndaky adamlaryň 17,2 göterimi soňky 3 aýda öndürijilikli emeli intellekt gurallaryny başdan geçirdi.

Türkiýedäki ýaş ilatyň tehnologiýa uýgunlaşmagy tizligi umumy ortaça kölege saldy. -2urtdaky 16-24 ýaş aralygyndaky ýaşlaryň 38,5 göteriminiň öndürijilikli emeli intellekt gurallaryny işjeň ulanýandygy kesgitlenildi. Bu maglumatlar, Türkiýede ýaşlaryň emeli intellekt ulanylyşynyň umumy ýaş ortaça takmynan 2,2 esse ýetendigini görkezýär.

Nesilleriň arasyndaky emeli intellekt boşlugy çuňlaşýar

Türkiýede öndürijilikli emeli intellekt tehnologiýalaryna bolan tendensiýa ýaş bilen birden azalýar. OECD-iň maglumatlaryna görä, ýurtdaky 55-74 ýaş toparyndaky adamlaryň diňe 1.8 göterimi bu täze nesil tehnologiýalaryny ulanýar. Bu, tehnologiýa has ýykgyn edýän 16-24 ýaş topary bilen garrylar toparynyň arasynda 36,7 göterim bal arasynda uly boşlugyň bardygyny subut edýär. Peopleaşlaryň ulanylyş derejesiniň garry ilatyňkydan 21 esse ýokarydygy, Türkiýede sanly üýtgeşmäniň ýaşa gönükdirilendigini görkezýär.

Bu tablisada global tendensiýalar bilen uly parallellik görkezilýär. OECD tarapyndan 2026-njy ýylyň 28-nji ýanwarynda, 2025-nji ýylda yglan edilen maglumatlara görä, OECD-de şahsyýetleriň üçden birinden köpüsi öndürijilikli emeli intellektleri durmuşyna goşdy. Global derejedäki ýaş toparlarynyň arasyndaky iň ýokary ulanylyş tapawudy 53,6 göterim bal hökmünde hasaba alyndy. Esasanam talyplar bu tehnologiýanyň iň güýçli ulanyjylary hökmünde tapawutlandylar. OECD-de 16 ýaşdan uly okuwçylaryň 75 göterimi öndürijilikli emeli intellekt gurallaryndan peýdalanandyklaryny mälim etdi. Bu nyrh işleýänler üçin 41,1 göterim, işsizler üçin 36,7 göterim bolsa-da, işçi güýjüniň daşyndaky pensionerler we toparlar üçin 12,5 göterim boldy.

Emeli intellektiň işde ulanylmagy iki ýylda iki esse artdy

Emeli intellektiň ösmegi diňe bir aýratyn islegler bilen çäklenmän, iş dünýäsini düýpgöter üýtgedýär. Soňky ýyllarda OECD ýurtlaryndaky kärhanalar tarapyndan emeli intellekt tehnologiýalaryny ornaşdyrmak tizligi ýokarlandy. Maglumatlaryň elýeterli bolan OECD ýurtlarynda emeli intellekt ulanýan kärhanalaryň sany 2023-nji ýylda 8,7 göterimden 2024-nji ýylda 14,2 göterime we geçen ýyl 20,2 göterime çenli ýokarlandy. Şeýlelik bilen, gysga wagtyň içinde işewür dünýäsinde emeli intellekt integrasiýasy iki esse artdy.

Pudaklaýyn esasda gözden geçirilende maglumat we aragatnaşyk tehnologiýalary (IKT) kompaniýalary 57,3 göterim bilen öňdebaryjylygyny sakladylar, bu pudak 36,8 göterim bilen hünär we ylmy hyzmatlar bilen yzarlandy. Emeli intellektiň ulanylyşynyň iň geň galdyryjy ösüşi, tehnologiýanyň adatça uýgunlaşmagy has haýal pudaklarda bolup geçdi. Accommodationaşaýyş we azyk hyzmatlarynda ýyllyk ösüş depgini 62,5 göterime ýeten bolsa, gurluşyk pudagynda 59,1 göterim boldy. OECD, çykdajylaryň azalmagy we emeli intellekt başarnykly işgärleriň sanynyň artmagy bilen bu tehnologiýanyň zähmet bazarlaryna özgeriş täsiriniň çuňlaşjakdygyny çaklaýar.

"Diňe ulanyjylar däl, önüm öndürijiler bolmaly"

Emeli intellekt syýasaty birleşiginiň (AIPA) wise-prezidenti Gökhan Waran, bu meselä baha berende, Türkiýedäki ýaş ilatyň hödürleýän mümkinçiliklerine ünsi çekdi. 16-24 ýaş toparyndaky 38,5 göterim ulanylyş derejesiniň örän möhüm pursatdygyny mälim eden Waran, esasy maksadyň ýaşlary diňe sarp ediji bolmakdan tehnologiýany sorag berýän we öndürýän hünärli adam resurslaryna öwürmekdigini aýtdy.

Gökhan Waran, emeli intellekt sowatlylygynyň ýakyn wagtda daşary ýurt dili ýaly esasy iş kriteriýasyna öwrüljekdigini mälim etdi we şeýle diýdi: "Türkiýäniň iň güýçli myşsasy tehnologiýa üçin açyk ýaş ilatdyr. Şeýle-de bolsa, iň uly töwekgelçiligimiz, diňe şu tehnologiýalary ulanmak we önümçilik kuwwatyny ulanmagyň arasyndaky boşlugyň giňelmegi. Geljekde kompaniýalar diňe taýýar buýruklary ýazyp bilýän, hünärmenleri birleşdirip biljek maglumatlary döredip bilerler. we ahlak töwekgelçilikleri. "

Bilim ulgamynyň hem bu üýtgeşmäni çalt dowam etdirmelidigini öňe süren Waran, "Talyplaryň arasynda 75 göterim ulanylyş derejesi emeli intellektiň bilimden uzaklaşdyrylmagynyň mümkin däldigini görkezýär. Çözgüt muny gadagan etmek däl-de, dogry ulanmagy öwretmek üçin okuw meýilnamamyz täzelenmeli, tankydy pikirleniş, çeşme barlagy, etika we maglumat howpsuzlygy we ölçeg-baha beriş ulgamlary diňe netijä däl-de, okuwçylaryň pikirleniş prosesine gönükdirilmelidir" -diýdi. Şeýle hem Waran, Türkiýanyň 2026-2030-njy ýyllardaky emeli intellektual hereket meýilnamasynda "tanamak, peýdalanmak, öndürmek we dolandyrmak" çemeleşmesiniň möhüm ähmiýete eýedigini aýtdy we bu dinamiki adam resurslarynyň döwlet, uniwersitet we hususy pudak bilen hyzmatdaşlykda içerki başlangyçlara we eksporta öwrülmelidigini aýtdy.