Türkiyənin Afrikada Sülh Diplomatiyası: Qitə Sabitliyinin Açarı Ankara

BMT Missiyalarından İkitərəfli Vasitəçilik Təşəbbüslərinə

Sülhün təşviqi və vasitəçilik fəaliyyəti son 20 ildə Türkiyənin Afrika siyasətində mərkəzi rol oynamışdır. Dr. Alioune Aboutalib Lo qeyd edib ki, Ankara qitədə həm çoxtərəfli qlobal mexanizmlər çərçivəsində, həm də ikitərəfli səviyyədə fəal diplomatiya aparır. Türkiyə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) çətiri altında Syerra Leonedəki sülhməramlı fəaliyyətləri dəstəkləməklə yanaşı, BMT-nin Mərkəzi Afrika Respublikasındakı Çoxölçülü İnteqrasiya Sabitləşdirmə Missiyası (MINUSCA) və BMT-nin Konqo Demokratik Respublikasındakı Sabitləşdirmə Missiyası kimi kritik missiyalara hərbi və maddi-texniki yardımlar da təmin etmişdir (MONUSCO).

İkitərəfli diplomatik münasibətlərdə Türkiyə münaqişəli və ya fikir ayrılığı olan tərəfləri bir araya gətirən etibarlı vasitəçiyə çevrilib. Ankaranın bu prosesdə ən böyük üstünlüyünün böhranların bütün tərəfləri ilə birbaşa və açıq ünsiyyət kanalı qura bilməsi olduğunu vurğulayan Lo, Türkiyənin genişlənən diplomatik şəbəkəsinin vasitəçilik imkanlarını artırdığını bildirib.

Somali və Efiopiya arasında tarixi uzlaşma: Ankara prosesi

Türkiyənin qitədəki vasitəçilik gücünün ən konkret və aktual nümunəsi Somali ilə Efiopiya arasında gərginliyi azaltmaq üçün başlatılan "Ankara Prosesi" oldu. Türkiyənin hər iki ölkə ilə güclü siyasi, hərbi və iqtisadi əlaqələri tərəflərin həll masasına gəlməsində həlledici rol oynadı. 2024-cü ilin iyul ayında Türkiyənin yardımı ilə başlayan intensiv diplomatik təmaslar 11 dekabr 2024-cü ildə Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın ev sahibliyi ilə imzalanan tarixi Ankara Bəyannaməsi ilə taclandı. Bu bəyannamə ilə Somali və Efiopiya bir-birlərinin suverenliyi, birliyi və ərazi bütövlüyünə sadiqliklərini qarşılıqlı şəkildə təsdiqlədilər.

Türkiyə həmçinin Şərqi Afrikada Somali və Somaliland arasında həssas danışıqlarda vasitəçi rolunu oynadı və Şimali Afrikada Liviya böhranının həllində mühüm siyasi rol oynadı. Ankara Efiopiya ilə Misir arasındakı xroniki Nil suları mübahisəsini həll etmək üçün fəal diplomatik təşəbbüslərini davam etdirir.

Saheldə Təhlükəsizlik Əməkdaşlığı və Sudanda Davamlı Sülh Modeli

Türkiyə Qərbi Afrika və Sahel bölgəsində artan təhlükəsizlik risklərinə və terror təhlükələrinə qarşı fəal rol oynayır. Dr. Lo Ankaranın son illərdə regional dövlətlərlə, xüsusilə Sahel Dövlətləri Alyansı (AES) ölkələri ilə müdafiə sənayesi yönümlü əlaqələrini dərinləşdirdiyini bildirib. Türkiyənin müdafiə sənayesi məhsulları region ölkələrinin terrorla mübarizə və əməliyyat imkanlarının artırılmasında mühüm alətə çevrilib.

Sudanlı akademik Dr. Tarık Nur Türkiyənin Afrikadakı sülh yanaşmasının klassik vasitəçiliklə məhdudlaşmadığını, humanitar yardım, təhsil, inkişaf dəstəyi və institusional potensialın yaradılmasını əhatə edən "bütöv asanlaşdırma modeli" təklif etdiyini vurğuladı. Türkiyənin Somalidəki hərbi və mülki varlığının bu modelin ən uğurlu nümunəsi olduğunu deyən Nur, Türkiyənin Sudanda davam edən vətəndaş müharibəsində əhatəli rol oynaya biləcəyinə diqqət çəkib.

Dr. Nur Türkiyənin Sudanda davamlı sülhün təmin edilməsi üçün Afrika İttifaqı, Hökumətlərarası İnkişaf Təşkilatı (IGAD), BMT və qonşu dövlətlərlə koordinasiyalı fəaliyyət göstərməsinin vacibliyinə toxunub. Sülhün yalnız atəşkəs razılaşması kimi qəbul edilməməsi lazım olduğunu ifadə edən Nur, Türkiyənin təcrübəsinin Sudanın müharibədən sonra təhsil, səhiyyə və dövlət qurumlarının yenidən qurulmasına həyati töhfə verəcəyini qeyd edib.