Türkiyənin Yeni Güc Balansı: CBD-dən Strateji Hesabat

Milli Kəşfiyyat Akademiyasının (MİA) dərc etdiyi son hesabat Türkiyənin geosiyasi mövqeyi və müdafiə sənayesi baxımından beynəlxalq səhnədə necə bir gücə çevrildiyini ortaya qoyur. Hesabatda Türkiyənin əməliyyat təcrübəsi və diplomatik çevikliyi sayəsində regional və qlobal miqyasda “təhlükəsizlik və sabitliyi təmin edən” bir aktyora çevrildiyi vurğulanır. {{IMG_0}}

Geosiyasi Gücün Yenidən Tərifi

DİN-in hesabatında müharibə anlayışının təkcə hərbi ölçü ilə məhdudlaşmadığı, süni intellektlə dəstəklənən sistemlər, elektron müharibə və enerji təchizatı təhlükəsizliyi kimi amillərin müasir müharibənin tərkib hissəsinə çevrildiyi bildirilir. Bu yeni dövrün beynəlxalq güc balansına necə təsir etdiyi hesabatda ətraflı şəkildə müzakirə edilir.

Hesabatda, CBD prezidenti Prof. Dr. Talha Kösenin əvvəlki hesabatlarda proqnozlaşdırılan '12 Günlük Müharibə' ssenarisinin böyük ölçüdə gerçəkləşdiyi qeyd edilir. Kösə bildirir ki, yeni müharibə doktrinaları xüsusilə ABŞ-ın birbaşa iştirakı ilə özünü daha qabarıq göstərib. {{IMG_1}}

Müasir müharibənin dinamikası

Hesabat ABŞ, İsrail və İran arasındakı münaqişənin təsirləri vasitəsilə müasir müharibənin dinamikasını araşdırır. Bu müharibənin döyüş mühitinin platforma mərkəzli bir quruluşdan məlumat və əməliyyat davamlılığı yönümlü bir quruluşa çevrildiyi izah edilir. Xüsusilə, süni intellektlə dəstəklənən sistemlərin kəşfiyyat və müşahidə fəaliyyətlərində qərar vermə proseslərini necə sürətləndirdiyinə diqqət çəkilir.

Elektromaqnit spektrinin müasir hava gücünün əsas elementinə çevrildiyi, radar sistemləri və rabitə şəbəkələrinin müharibənin nəticələrinə birbaşa təsir etdiyi vurğulanır. Bildirilir ki, rəqəmsal və elektromaqnit mühiti gələcəyin müharibələrində ən az fiziki qarşıdurma qədər kritik hala gəlib.

İnfrastruktur və Enerji Təhlükəsizliyi

Hesabatda bildirilir ki, kritik infrastruktur və enerji obyektləri müasir müharibənin prioritet hədəflərinə çevrilib. Bu vəziyyətin müharibənin təkcə hərbi ünsürlərlə bağlı olmadığını, həm də döyüş qabiliyyətini təmin edən infrastrukturlarla bağlı olduğunu ortaya qoyduğu bildirilir. Enerji və kommunikasiya infrastrukturlarındakı zəifliklərin sosial dayanıqlılıq və milli təhlükəsizlik arasındakı əlaqəni daha da nəzərə çarpan hala gətirdiyi vurğulanır.

Hörmüz boğazı, Qırmızı dəniz və Şərqi Aralıq dənizindəki gərginliyin enerji təchizatı təhlükəsizliyi və ticarət yollarını birbaşa strateji rəqabət sahəsinə çevirdiyi vurğulanır. Hesabatda enerji infrastrukturlarının və dəniz ticarət xətlərinin qorunmasının regional təhlükəsizlik arxitekturasının əsas elementlərindən birinə çevrildiyi bildirilir.

Türkiyənin Strateji Üstünlükləri

Hesabatda Türkiyənin çoxölçülü diplomatik imkanlarının müharibə dövründə strateji üstünlük təmin etdiyi bildirilir. Türkiyənin İran, Körfəz ölkələri, Pakistan, Avropa və ABŞ ilə eyni vaxtda rabitə kanallarını saxlamaq qabiliyyəti onun yeni regional təhlükəsizlik arxitekturasında balanslaşdırıcı rol oynama qabiliyyətini ortaya qoyur. Bununla belə, Türkiyə əleyhinə təbliğat fəaliyyətlərinin artdığı, dezinformasiya və manipulyasiya fəaliyyətlərinə qarşı tədbirlərin vacib olduğu qeyd edilir.

Gələcək Strategiyalar

Hesabatda bildirilir ki, ABŞ/İsrail-İran müharibəsi beynəlxalq təhlükəsizlik nizamının dağılmağa başladığı və müharibənin mahiyyətinin köklü şəkildə dəyişdiyi yeni bir dövrün xəbərçisidir. Gücün təkcə hərbi potensialla deyil, həm də texnoloji istehsal qabiliyyəti, məlumat üstünlüyü, sosial dayanıqlılıq, davamlılıq və strateji uyğunlaşma qabiliyyəti ilə müəyyən edildiyi bildirilir.

Türkiyənin geosiyasi mövqeyi, müdafiə sənayesi infrastrukturu və diplomatik imkanları sayəsində gələcəkdə sabitləşdirici aktor kimi mövqeyini gücləndirə biləcəyi vurğulanır. Bununla belə, bu üstünlüklərin davamlı və inteqrasiyalı şəkildə inkişaf etdirilməli olduğu bildirilir. Bildirilir ki, Türkiyə bu tarixi qırılmanı təkcə təhlükə kimi deyil, həm də uzunmüddətli strateji genişlənmə üçün bir fürsət kimi dəyərləndirməlidir.