UNIFIL-in Mandatının Sonu Livanda Narahatlığa Səbəb Olur

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Sülhməramlı Qüvvələrinin (UNIFIL) Livandakı mandatının başa çatması regionda yarana biləcək güc boşluğu ilə bağlı narahatlıqları artırır. UNIFIL İsrailin hücumlarına qarşı Livanın cənubunda sülh və sabitliyin təmin edilməsinə xidmət edir və bu missiya bitdikdən sonra bölgədə nələrin baş verəcəyi maraq doğurur.

UNIFIL-in tarixi və vəzifələri

UNIFIL ilk dəfə 1978-ci ildə, İsrail Livana girdikdən sonra BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən təsis edilib. Onların vəzifələrinə İsrailin işğalından sonra sülh və təhlükəsizliyin təmin edilməsi, cənubda Livan hökumətinin səlahiyyətlərinin bərqərar edilməsi və humanitar yardıma çıxışın asanlaşdırılması daxildir.

1975-ci ildə vətəndaş müharibəsi başlayandan sonra İsrail 1978-ci ildə Cənubi Livanı işğal etdi. Bu, UNIFIL-in yaradılmasına səbəb oldu. 2006-cı ildə, İsrail və Livan arasında şiddətli müharibədən sonra UNIFIL-in səlahiyyətləri genişləndirildi.

Genişləndirilmiş səlahiyyətlər və mavi xətt

BMT Təhlükəsizlik Şurası 2006-cı ildə qəbul edilmiş 1701 saylı qətnamə ilə UNIFIL-in səlahiyyətlərini genişləndirdi. Bu qərar İsrailin bu bölgəni Livandan çıxarmasını və İsrailin bu bölgədən çıxarılmasını nəzərdə tuturdu. Mavi Xətt İsrailin 2000-ci ildə Livandan çıxmasından sonra yaradılmış təxminən 120 kilometr uzunluğundakı sərhəd xəttidir.

UNIFIL 47 ölkənin dəstəyi ilə 13 mindən çox işçi ilə fəaliyyət göstərir. Bu personalın əksəriyyəti Livanın cənubunda yerləşdirilib.

Vəzifə müddətinin sonu və gözləntilər

2025-ci ilin avqustunda qəbul edilən qərarla BMT Təhlükəsizlik Şurası UNIFIL-in səlahiyyət müddətini 2026-cı ilin sonuna qədər uzadıb. Sülhməramlı qüvvələrin tədricən geri çəkilməsi planlaşdırılır20. Bununla belə, bu vəziyyət İsrail və Livan sərhədində güc boşluğunun yaranması ehtimalını da gətirir.

Livan ordusunun UNIFIL-in geri çəkiləcəyi bölgələrdə nəzarəti saxlaması gözlənilsə də, İsrailin işğalı davam etdiyi müddətcə bu ehtimal zəif görünür.

Beynəlxalq Reaksiya və BMT-nin Dəstəyi

Vəzifə müddətində bəzi ölkələr əsgərlərini geri çəkəcəklərini açıqladı. Almaniya bu ölkələr arasında olduğu halda, Fransa, İtaliya və İspaniya bölgədəki hərbi mövcudluğunu davam etdirməyi planlaşdırır.

Fransa prezidenti Emmanuel Makronun Livan üzrə xüsusi nümayəndəsi Jan-İv Le Drian Beyrutda yüksək səviyyəli görüşlər keçirir. Fransanın baş naziri Sebastien Lecornu Avropa dövlətlərini Livanın təhlükəsizliyinin təmin edilməsində daha təsirli olmağa çağırıb.

Hizbullah ilə İsrail arasında gərginlik

Livanda Hizbullahın tərksilah edilməsi və Litani çayının şimalına çəkilməsi İsrailin təzyiqlərinin əsasını təşkil edir. Lakin İsrailin işğalı davam etdiyi halda, Hizbullah atəşkəslə razılaşmır. Bu vəziyyət regionda daimi gərginlik mənbəyi olaraq qalır.

2023-cü ilin oktyabrında İsrail və Hizbullah arasında baş verən hücumlar UNIFIL-i çətin vəziyyətə salıb. İsrailin başlatdığı hücumlar UNIFIL-in təhlükəsizliyini təhdid edir və bu müddətdə ən azı 7 UNIFIL əsgəri həyatını itirib.

BMT və Gələcək Planlaşdırma

BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş Livanda sülhməramlılara ehtiyacın UNIFIL-in səlahiyyət müddəti bitdikdən sonra da davam etdiyini bildirir. Quterreş vurğulayır ki, regionda sabitliyin təmin edilməsi üçün beynəlxalq səylər davam etməlidir.

ABŞ-ın ev sahibliyi etdiyi atəşkəs danışıqları və Fransanın diplomatik səyləri regionda daimi sülhün təmin edilməsi üçün atılan addımlar sırasındadır. Bununla belə, Livandakı mövcud vəziyyət onu göstərir ki, beynəlxalq ictimaiyyət daha çox səy göstərməlidir.