UNIFIL-iň mandatyň soňlanmagy Liwanda alada döredýär

UNIFIL-iň taryhy we borçlary

UNIFIL ilkinji gezek 1978-nji ýylda Ysraýyl Liwana girenden soň döredildi. Olaryň wezipeleri Ysraýyl basyp alandan soň parahatçylygy we howpsuzlygy üpjün etmek, günortada Liwan hökümetiniň abraýyny döretmek we ynsanperwer kömegine elýeterliligi öz içine alýar.

1975-nji ýylda raýat urşy başlansoň, Ysraýyl 1978-nji ýylda Günorta Liwany basyp aldy. Bu UNIFIL-iň döremegine sebäp boldy. 2006-njy ýylda Ysraýyl bilen Liwanyň arasyndaky gazaply söweşden soň UNIFIL-iň ygtyýarlyklary giňeldildi. Mawy liniýa, Ysraýylyň 2000-nji ýylda Liwandan çykarylandan soň döredilen takmynan 120 kilometre barabar serhet liniýasydyr.

UNIFIL 47 ýurduň goldawy bilen 13 müňden gowrak işgär bilen işleýär. Bu işgärleriň köpüsi Liwanyň günortasynda ýerleşýär. Şeýle-de bolsa, bu ýagdaý Ysraýyl bilen Liwanyň serhedinde güýç vakuumy döretmek mümkinçiligini döredýär.

Liwan goşunynyň UNIFIL-iň yza çekiljek sebitlerinde gözegçiligi saklamagyna garaşylsa-da, Ysraýylyň basyp alyşy dowam edýänçä bu mümkinçilik gowşak bolup görünýär. Germaniýa bu ýurtlaryň arasynda bolsa, Fransiýa, Italiýa we Ispaniýa sebitdäki harby güýçlerini saklamagy meýilleşdirýärler.

Fransiýanyň prezidenti Emmanuel Makronyň Liwan boýunça ýörite wekili -an-Iwes Le Drian Beýrutda ýokary derejeli ýygnaklar geçirýär. Fransiýanyň premýer-ministri Sebastien Lekornu Europeanewropa döwletlerini Liwanyň howpsuzlygyny üpjün etmekde has täsirli bolmaga çagyrdy. Şeýle-de bolsa, Ysraýylyň basyp alyşy dowam edýärkä, Hizbullah ýaraşyk şertnamasyna razy däl. Bu ýagdaý sebitdäki hemişelik dartgynlylygyň çeşmesi bolmagynda galýar.

2023-nji ýylyň oktýabr aýynda Ysraýyl bilen Hizbullanyň arasyndaky hüjümler UNIFIL-i kyn ýagdaýa saldy. Ysraýyl tarapyndan amala aşyrylan hüjümler UNIFIL-iň howpsuzlygyna howp salýar we UNIFIL-iň azyndan 7 esgeri bu işde öz janyny ýitirdi. Guterres, sebitde durnuklylygy üpjün etmek üçin halkara tagallalarynyň dowam etmelidigini nygtaýar.

ABŞ tarapyndan geçirilen ýaraşyk gepleşikleri we Fransiýanyň diplomatik tagallalary sebitde hemişelik parahatçylygy üpjün etmek üçin görülýän çäreleriň biridir. Şeýle-de bolsa, Liwandaky häzirki ýagdaý halkara jemgyýetçiliginiň has köp tagalla etmelidigini görkezýär.