Yaponiyada tarixi kəşf: Dəniz dibində tapılan dünyanın ən sıx qızıl ehtiyatı

Okeanların sirli dərinlikləri bəşəriyyət üçün yeni iqtisadi və elmi dövrün qapılarını açır. Yapon alimləri ölkənin eksklüziv iqtisadi zonasının sərhədləri daxilində yerləşən sualtı vulkanik kraterdə qlobal miqyasda indiyədək aşkar edilmiş ən yüksək qızıl ehtiyatı konsentrasiyasını aşkar ediblər. Scientific Reportsjurnalında dərc edilmiş bu təməlqoyma tədqiqatı dərin dəniz mədənlərinin gələcəyini kökündən dəyişdirmək potensialına malikdir və həmçinin həssas dəniz ekosistemlərinin gələcəyi ilə bağlı müzakirələri yenidən alovlandırıb.

Tokiodan kənarda olan sirli krater: Hiqaşi-Aoqaşima Kaldera

Sözügedən tarixi kəşf paytaxt Tokiodan təqribən 350 kilometr cənubda yerləşən İzu adalarının Aoqaşima adasından 12 kilometr şərqdə yerləşən Hiqaşi-Aoqaşima kalderasında edilib. İlk dəfə 2015-ci ildə kəşf edilən bu hidrotermal sahədə Şizuoka, Vaseda və Tokio universitetlərinin ekspert tədqiqatçıları intensiv işləyiblər. Qabaqcıl sualtı robot texnologiyalarından istifadə etməklə alimlər robot qolları vasitəsilə okeanın dibindəki aktiv hidrotermal kanallardan və vulkanik birləşmələrdən süxur nümunələri toplamağa nail olublar.

Pirit Mineralında Gizli 'Görünməz Qızıl'

Toplanan nümunələr üzərində aparılan laboratoriya analizlərində yüksək texnoloji məhsul olan və hətta iz miqdarda metalları aşkar edə bilən ikincili ion kütlə spektrometriyası (SIMS) üsulundan istifadə edilmişdir. Dəqiq araşdırmalar nəticəsində məlum olub ki, okeanın dibindəki qayaların tərkibində “görünməz qızıl”adlı nanohissəciklər var ki, onları adi gözlə və ya ənənəvi mikroskoplarla aşkar etmək mümkün deyil. Elmi təhlillər göstərdi ki, bu qiymətli metal xalq arasında "yalançı qızıl" kimi tanınan pirit mineralının kimyəvi strukturuna atom səviyyəsində inteqrasiya olunub və ya mineral cismin içərisində sıxışıb qalıb. Hiqaşi-Aoqaşima kalderasından götürülmüş pirit nümunələrinin dünyada indiyədək ölçülən ən yüksək qızıl konsentrasiyasına malik olduğu qeydə alınıb.

Kommersiya potensialının və ətraf mühitin həssaslığının ziddiyyəti

Bu kəşfi digərlərindən fərqləndirən ən mühüm cəhətlərdən biri də qoruğun yeri idi. Hiqaşi-Aoqaşima kalderası Yaponiyanın tədqiq etdiyi digər hidrotermal yataqlardan daha dayaz dərinlikdə yerləşir və bu, bölgəni daha iqtisadi və kommersiya mədənçilik fəaliyyəti üçün əlçatan edir. Bununla belə, bu vəziyyət dərin dəniz ekosisteminin gələcəyi ilə bağlı narahatlıqları da doğurur. Aktiv hidrotermal bacalar; Boru qurdları, xərçəngkimilər, süngərlər, nadir mərcanlar, ahtapotlar və bir çox xüsusi balıq növləri üçün unikal yaşayış yeri təklif edir. Alimlər xəbərdarlıq ediblər ki, bu biomüxtəlifliyə dönməz zərərin qarşısını almaq üçün aktiv hidrotermal ventilyasiyalarda kommersiya fəaliyyətləri ciddi şəkildə məhdudlaşdırılmalıdır.

Keçmiş uğursuz cəhdlər və Yaponiyanın qətiyyəti

Bu gün dünyada kommersiya məqsədli işlədilən dərin dəniz qızıl mədəni yoxdur. Daha əvvəl Papua Yeni Qvineyanın sahillərində həyata keçirilməsi planlaşdırılan oxşar sualtı mədən layihəsi əməliyyat şirkətin düşdüyü maliyyə böhranı və ətraf mühit təşkilatlarının sıx təzyiqi nəticəsində ləğv edildi. Bu uğursuz cəhdə görə Papua Yeni Qvineya hökuməti təqribən 85 milyon dollar ziyana uğradı və ölkə hökuməti dərin dənizdə mədən işlərinə moratorium qoymağa qərar verdi. Bəzi Sakit okean ölkələri də 2030-cu ilə qədər bu moratoriyi dəstəkləyəcəklərini bəyan etdilər. Bütün bu qlobal qeyd-şərtlərə və ekoloji risk müzakirələrinə baxmayaraq, Yaponiya strateji resurs müstəqilliyi hədəfinə uyğun olaraq dərin dəniz mədənləri üzrə elmi və texnoloji tədqiqatlarını qətiyyətlə davam etdirir.