Yaxın Şərqdə artan gərginlik: Brent neftinin qiyməti Hörmüz boğazı və ABŞ-İran böhranı ilə yüksəldi

Qlobal enerji bazarları Yaxın Şərqdə artan hərbi və geosiyasi gərginliyin kölgəsində son zamanların ən aktiv günlərindən birini yaşayır. Brent markalı neftin forvard barel qiyməti dünən günü 74,16 dollar səviyyəsində tamamladıqdan sonra yeni günə sürətli yüksəlişlə başlayıb. Bu gün saat 09.20-yə bağlanışla müqayisədə təxminən yüzdə 3,29 dəyər qazanan Brent markalı neft 76,60 dollardan alınıb. Eyni zamanda, West Texas Intermediate (WTI) xam nefti qlobal bazarlarda yüksəliş tendensiyasını dəstəkləyərək bir barel üçün 72,65 dollardan alıcı tapıb.

ABŞ-ın İran Hədəflərində Hava Əməliyyatları və Ləğv Edilmiş Lisenziyalar

Qiymətlərin qəfil qalxmasına səbəb ABŞ-ın dünən İran sərhədləri daxilində 80-dən çox strateji hədəfə hərtərəfli hava zərbəsi endirdiyini elan etməsi olub. ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) əməliyyat çərçivəsində İran İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun dəniz ünsürlərinin, həmçinin hava hücumundan müdafiə sistemlərinin, sahil müşahidə infrastrukturunun və gəmi əleyhinə raket qurğularının uğurla vurulduğunu açıqlayıb. Bu hərbi müdaxiləyə əlavə olaraq, ABŞ Maliyyə Nazirliyinin İran xam nefti, neft məhsulları və neft-kimya məhsullarının beynəlxalq bazarlarda satışına icazə verən müvəqqəti lisenziyanı ləğv etməsi qlobal tədarükün daha da azalacağı ilə bağlı narahatlıqlar doğurub.

Hörmüz Boğazında Təhlükəsizlik Siqnalı: Tankerlər Hədəf Edilir

Qlobal neft ticarətinin can damarı olan Hörmüz boğazında və ətrafında ticarət gəmilərinə qarşı hücumlar tədarük təhlükəsizliyini ciddi şəkildə təhdid edir. Son olaraq Qətər bayrağı altında üzən Əl Rekayyat adlı mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) tankerinin pilotsuz təyyarə ilə hədəf alındığı bildirilib. Bununla belə, dəniz təhlükəsizliyi mənbələri hücum nəticəsində Oman sahillərində üzən Səudiyyə Ərəbistanı bayraqlı xam neft tankerinin də zədələndiyini bildirib. Dənizlə nəql edilən qlobal xam neftin təxminən beşdə birinin tranzit nöqtəsi olan Hörmüz boğazındakı bu qeyri-sabitlik enerji dəhlizlərində böyük logistik böhran riskini yaradır.

Tehrandan sərt reaksiya və ekspertlərin bazar proqnozları

İran cəbhəsindən hərbi fəaliyyətə reaksiya dərhal oldu. Tehran administrasiyası ABŞ-ın həyata keçirdiyi hava zərbələrini “açıq-aşkar təcavüz” kimi qiymətləndirib və bu vəziyyətə ən sərt şəkildə cavab veriləcəyini bəyan edib. Həmçinin Hörmüz boğazının idarə olunması və idarə olunmasına heç bir kənar müdaxiləyə icazə verilməyəcəyi qətiyyətlə vurğulanıb. Bölgədəki bu hesablaşma daimi sülh prosesinin uzaq bir imkan olduğunu göstərsə də, bazarlar inflyasiya məlumatlarını və mərkəzi bankların faiz siyasətlərini yaxından izləməyə davam edir.

Enerji ekspertləri bildirirlər ki, Hörmüz boğazında artan təhlükəsizlik riskləri bazarda fiziki təchizatın pozulması qorxularını qidalandırır. Münaqişələrin bütün regiona yayılacağı və ya dəniz nəqliyyatının kəsiləcəyi təqdirdə neft qiymətlərində artım sürətinin artacağı proqnozlaşdırılır. Digər tərəfdən, diplomatik kanalların yenidən aktivləşməsi və neft daşınmalarının təhlükəsiz şəkildə davam etməsi halında geosiyasi risk mükafatının azala və qiymətlərin sabitləşə biləcəyi bildirilir. Texniki nöqteyi-nəzərdən Brent nefti üçün 75,92 dollar səviyyəsi mühüm dəstək nöqtəsi, 77,08 dollar səviyyəsi isə kritik müqavimət həddi kimi təqib olunur.