Eastakyn Gündogarda dartgynlylygyň ýokarlanmagy: Hormuz bogazyndan we ABŞ-Eýran krizisinden bökýän nebitiň bahasy

energyakyn Gündogarda güýçlenýän harby we geosyýasy dartgynlylygyň kölegesinde global energiýa bazarlary soňky döwürleriň iň işjeň günlerini başdan geçirýär. “Brent” nebitiniň öňe çykarylan barrel bahasy düýn 74.16 dollar bilen gutarandan soň täze gün çalt ýokarlandy. Şu gün 09.20-e çenli, ýapylyş bilen deňeşdirilende takmynan 3,29 göterim gymmatlyk gazanan “Brent” nebitiniň bahasy 76,60 dollar boldy. Şol bir wagtyň özünde, Günbatar Tehas Aralyk (WTI) çig nebit alyjylary barrel üçin 72,65 dollar tapyp, dünýä bazarlarynyň ýokarlanmagyny goldaýar.

Eýranyň nyşanlary we ýatyrylan ygtyýarnamalary boýunça ABŞ-nyň howa operasiýalary

Bahalaryň duýdansyz ýokarlanmagy ABŞ-nyň düýn Eýranyň çäginde 80-den gowrak strategiki nyşana garşy giňişleýin howa zarbasyny amala aşyrandygyny yglan etdi. ABŞ-nyň Merkezi serkerdeligi (CENTCOM) bu işiň çäginde Eýranyň Ynkylap Gorag Korpusynyň deňiz elementleriniň, şeýle hem howa goranyş ulgamlarynyň, kenarýaka gözegçilik infrastrukturasynyň we gämä garşy raketa desgalarynyň üstünlikli urlandygyny habar berdi. Bu harby interwensiýadan başga-da, ABŞ-nyň Gazna ministrliginiň Eýranyň çig nebit, nebit önümleri we nebithimiýa önümleriniň halkara bazarlarynda satylmagyna rugsat berýän wagtlaýyn ygtyýarnamanyň ýatyrylmagy global üpjünçiligiň hasam azalmagyna alada döretdi.

Hormuz bogazynda howpsuzlyk duýduryşy: Maksatly tankerler

Global nebit söwdasynyň ömri gany bolan Hormuz bogazynda we onuň töwereginde söwda gämilerine edilen hüjümler üpjünçiligiň howpsuzlygyna çynlakaý howp salýar. Ahyrynda Kataryň baýdagyny asýan Al Rekaýýat atly suwuklandyrylan tebigy gazyň (LNG) tankeriniň pilotsyz nyşana alnandygy habar berildi. Şeýle-de bolsa, deňiz howpsuzlygy çeşmeleri Saud Arabystanynyň baýdakly çig nebit tankeriniň Oman kenaryndan geçip, hüjümiň netijesinde zeper ýetendigini habar berdi. Deňiz arkaly daşalýan global çig nebitiň takmynan bäşden bir böleginiň üstaşyr nokady bolan Hormuz bogazyndaky bu durnuksyzlyk, energiýa koridorlarynda uly logistika krizisine sebäp bolýar.

Tährandan gödek reaksiýa we hünärmenleriň bazar çaklamalary

Eýran frontundan harby işjeňlige reaksiýa derrew boldy. Tähran administrasiýasy ABŞ tarapyndan amala aşyrylan howa zarbalaryny "aç-açan agressiýa" diýip häsiýetlendirdi we bu ýagdaýa iň berk jogap beriljekdigini aýtdy. Şeýle hem Hormuz bogazyny dolandyrmakda we dolandyrmakda hiç hili daşarky gatyşma ýol berilmejekdigi berk bellendi. Sebitdäki bu gapma-garşylyk hemişelik parahatçylyk etabynyň mümkin däldigini görkezýän hem bolsa, bazarlar inflýasiýa maglumatlaryna we merkezi banklaryň gyzyklanma syýasatlaryna ýakyndan gözegçilik etmegi dowam etdirýärler.

Energetika hünärmenleri, Hormuz bogazynda ýokarlanýan howpsuzlyk töwekgelçiliginiň bazardaky fiziki üpjünçiligiň kesilmeginden gorkýandygyny aýdýarlar. Sebitde konfliktler ýaýrasa ýa-da deňiz gatnawy kesilse, nebitiň bahasynyň ýokarlanmagy tizleşip biler diýlip çaklanylýar. Beýleki tarapdan, diplomatik kanallar gaýtadan işjeňleşip, nebit iberilmegi ygtybarly dowam etse, geosyýasy töwekgelçilik mukdary peselip, bahalar durnuklaşyp biler. Tehniki nukdaýnazardan seredeniňde, “Brent” nebitiniň 75,92 dollar derejesi möhüm goldaw nokady hökmünde tapawutlanýar, 77.08 dollar derejesi bolsa garşylyk görkezijisi hökmünde görkezilýär.