Yəməndə kritik hədd keçdi: Husilər Moça strateji şəhərini ələ keçirdiklərini elan etdilər

Yəməndə uzun müddətdir davam edən vətəndaş müharibəsində tarazlığı tamamilə dəyişəcək kritik bir inkişaf baş verdi. İranın dəstəklədiyi Husi milisləri ilə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) tərəfindən tanınan qanuni Yəmən hökuməti arasında qarşıdurmalar ölkənin şimal, qərb və mərkəzi hissələrində şiddətlənsə də, husilər hərbi baxımdan kritik bir uğur əldə etdiklərini açıqladılar. Husi milisləri Qırmızı dəniz sahilindəki həyati əhəmiyyət daşıyan Moça (Muha) şəhərini tamamilə nəzarətə götürdüklərini və qlobal dəniz ticarətinin ən həssas nöqtəsi olan strateji Babelmandeb boğazına yaxınlaşdıqlarını açıqladılar. Beynəlxalq səviyyədə tanınan Yəmən hökumətindən hələlik rəsmi açıqlama yoxdur.

Qırmızı dəniz və Qlobal Ticarət Zolaqları üçün Böyük Təhdid

Moça şəhərinə husilərin nəzarəti Yəməndə güc balansını kökündən sarsıtmaq potensialına malikdir. Bu hərbi hərəkət qəti şəkildə təsdiq olunarsa, husilər Yəmənin demək olar ki, bütün Qırmızı dəniz sahillərində mütləq nəzarəti əldə etmiş olacaqlar. Bu, milislərin Bab əl-Məndəb boğazından keçən beynəlxalq ticarət gəmilərinin keçməsinin qarşısını almağı və bölgədəki dəniz nəqliyyatına nəzarəti xeyli asanlaşdıracaq. Bundan əlavə, strateji şəhərin süqutu ölkənin cənub bölgəsində yerləşən hökumət qüvvələrinə aparan üç əsas logistika və hərbi təchizat xəttinin tamamilə kəsilməsi deməkdir.

Müharibənin gedişatını dəyişdirəcək dönüş nöqtəsi

Hərbi və müdafiə üzrə analitik Wolfgang Pusztai Əl-Cəzirə-yə bildirib ki, Moçanın ələ keçirilməsi kritik hərbi nəticələrə səbəb olacaq. Pusztai, "Bu inkişaf Yəmən müharibəsində açıq bir dönüş nöqtəsidir. Moça Limanı beynəlxalq səviyyədə tanınmış qanuni hökumətin tam nəzarəti altında qalan sonuncu liman idi. Bu yerin itirilməsi hökumət qüvvələrinin dəniz yolu ilə silah və sursat dəstəyi almasını qeyri-mümkün edəcək" dedi. Təhlilçi hökumətyönlü qrupların öz aralarında tam hərbi birlik yarada bilmədiklərini, Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin (BƏƏ) dəstəklədiyi müxtəlif qrupların parçalanmış strukturunun husilərin irəliləməsinə şərait yaratdığını da bildirib.

Yəməndəki Xroniki Böhran və Münaqişələrin Arxa planı

Yəməni məhvə sürükləyən vətəndaş müharibəsi 2014-cü ildə İranın dəstəklədiyi Husi milislərinin paytaxt Sənanı ələ keçirməsi ilə başladı. 2015-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanının başçılıq etdiyi hərbi koalisiyanın müdaxiləsi ilə dərinləşən böhran, 2022-ci ildə BMT-nin vasitəçiliyi ilə müvəqqəti atəşkəs razılaşması ilə dayandırıldı. Lakin regional aktorların müdaxiləsi və qlobal gərginlik davamlı sülhün bərqərar olmasına mane oldu.

Nəhayət, iyul ayında İran təyyarəsinin husilərin nəzarəti altında olan Səna hava limanına enməsinə icazə verilməsi ilə gərginlik yenidən artıb. Səudiyyə Ərəbistanının dəstəklədiyi hökumət qüvvələri təyyarənin enişinə mane olmaq üçün hava limanı ərazisinə hücum edib və bu insident qarşıdurmaların yenidən alovlanmasına səbəb olub. Bu inkişafın ardınca husilər Taiz və Hudeyda vasitəsilə irəliləyərək strateji liman şəhəri Moça və Bab əl-Məndəb boğazına doğru genişmiqyaslı hücum həyata keçirərək böyük hərbi əməliyyata başladılar.