Dövrün Peşələri: Ənənəvidan Rəqəmsal Transformasiyaya

Bu gün peşələr cəmiyyətin ehtiyaclarına uyğun olaraq dəyişir və keçmişdən bu günə əhəmiyyətli transformasiyadan keçir. Bu dəyişiklik prosesi bəzi peşələrin tamamilə yox olmasına, bəziləri isə müasir dünyanın tələblərinə uyğun olaraq yenidən formalaşdırılaraq varlığını davam etdirməsinə səbəb olub.

Peşələrin keçmişdən bu günə transformasiyası

İllər keçdikcə at arabası və karvançılıq kimi peşələr müasir üsullarla əvəzlənib. Fayton sürücülərini taksi sürücüsü, mikroavtobus sürücüsü, ofisiant kimi peşələr əvəz edərkən, karvan sürücüləri logistik şirkətlərə çevrildi. Eynilə, yazı maşınlarının istifadəsi azaldı və hesablamalar geniş yayıldı; Poçt işi yük şirkətləri və rəqəmsal kommunikasiya platformaları ilə əvəz olundu.

Ənənəvi kitab mağazası peşəsi müasir yorğan istehsalçıları tərəfindən ələ keçirildi. Səbət istehsalçıları qablaşdırma istehsalçıları kimi yenidən ortaya çıxsa da, fotoplaka istehsalı rəqəmsal çapla əvəz olundu. Zərbsiz satıcılar spotterə çevrilərkən, dülgərlər mebel sənayesinə keçdilər. Bu transformasiya prosesi peşələrin dəyişən sosial ehtiyaclara necə uyğunlaşdığını göstərir.

Peşələr və Sosial Dəyişiklik

Bu dəyişiklik prosesi təkcə biznes istiqamətlərinin dəyişməsi ilə məhdudlaşmayıb, həm də sosial struktura və mədəniyyətə təsir edib. İstanbul Biznesmen və Sənətkarlar Odaları Birliyinin (İSTESOB) sədri Məsut Şengün peşələrin iki əsas kateqoriyaya bölündüyünü bildirir: “Sönmək ərəfəsində olan” və “günün şərtlərinə görə dəyişən” peşələr. Şengün biznesmenlərin məhdud sərmayə ilə fiziki və zehni gücdən istifadə edərək ixtisaslaşdığını bildirir.

Şengün İSTESOB daxilində 141 peşə otağı və 3 minə yaxın peşəkar birlik olduğunu bildirərək, dəyişən peşələrin cəmiyyətə təsirinə diqqət çəkir. O deyir ki, 270 mini qeydiyyatda olan biznesmen və onların işçiləri olmaqla, bu rəqəm 1 milyona çatıb. Ənənəvi sənətkarlığın yeni peşələrlə əvəzlənməsi usta-şagird münasibətlərini zəiflədir.

Təsbiqatçıların innovativ uyğunlaşması

Texnoloji inkişaf və həyat şəraitinin dəyişməsi sənətkarlardan bu yeni şəraitə uyğunlaşmağı tələb edir. “Şəxsi sahibkar” kimi qələmə verilən biznesmen günün şərtlərinə tez uyğunlaşır və yenilikçi həllər istehsal edir. Lakin bu prosesdə peşələrin infrastrukturunun zəifləməsi yeni nəsillərin təhsilində problemlər yaradır. Şengün bu mövzuda Milli Təhsil Nazirliyi ilə əməkdaşlıq edərək peşə təhsilini artırmağı hədəfləyir.

Şengün dəyişikliyin peşə mədəniyyətinə necə təsir etdiyinə də diqqət çəkir. Restoranların köhnə vərdişləri rəqəmsal platformalar vasitəsilə evlərə yemək sifarişi ilə əvəz olunur. This is just an example; Oxşar transformasiyalar bir çox sektorlarda müşahidə olunur.

Peşələrin Gələcəyi və Gələcəyi

Gələcəkdə peşələrin keçəcəyi yol texnoloji tərəqqi və sosial ehtiyaclara uyğun formalaşacaq. Şengün dünyada sənətkar qıtlığının olduğuna diqqət çəkərək, ölkələrin ixtisaslı işçi qüvvəsinə ehtiyacı olduğunu vurğulayır. Bu boşluğu aradan qaldırmaq üçün peşə hazırlığının artırılması və gənclərin bu sahələrə yönləndirilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

İSTESOB prezidenti qeyd edir ki, bu transformasiyadan ən çox təsirlənən peşələr arasında yorğançı, piştaxtaçı, başmaqçı, yəhərçi və hamam ustası var. Üzvlərinin sayı xeyli azalan bu peşə palataları yeni şəraitə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkirlər.

Gözəllik, nəqliyyat və qida sektorları texnoloji dəyişikliklərdən ən çox faydalanan sahələr sırasındadır. İnsanlar sosial mediada daha çox görünmək üçün gözəllik xidmətlərinə daha çox maraq göstərirlər. Nəqliyyatda kuryerlərin önə çıxması bu sahədə üzvlərin sayının artmasına səbəb olur.

Əl əməyinin və texnologiyanın yarışı

Peşələrin transformasiyası təkcə texnoloji inkişaflarla məhdudlaşmır, əl əməyi də bu prosesdə mühüm rol oynayır. Şengün ustaların əməyinin dəyərini vurğulayaraq, əl işinin dadının və həzzinin hazır məhsullarda olmadığını bildirir. O, əl sənətinin mebel, dərzilik kimi sahələrdə uzunömürlü və keyfiyyətli məhsullar istehsal etdiyinə diqqət çəkir.

Əl sənətinin dəyəri baxımından daha baha olmasına baxmayaraq, Şengün uzunmüddətli perspektivdə qazandırdığı üstünlüklərin diqqətdən kənarda qalmaması lazım olduğunu bildirir və bu cür peşələrin yaşadılması və dəstəklənməsi lazım olduğunu bildirir. Bu, həm mədəni irsin qorunması, həm də iqtisadi müxtəlifliyin təmin edilməsi baxımından vacibdir.

Nəticə və gələcəyə baxış

Cəmiyyətlərin təkamül etdiyi bir prosesdə peşələrin transformasiyası mühüm rol oynayır. Gələcəkdə bu transformasiya prosesinin texnoloji yeniliklərə və sosial ehtiyaclara uyğun davam etməsi gözlənilir. Usta-şagird əlaqələrinin canlandırılması, peşə təhsilinin gücləndirilməsi və gənclərin bu sahələrə yönləndirilməsi gələcək peşələrin davamlılığının təmin edilməsində mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Şengünün vurğuladığı kimi, təkcə Türkiyədə deyil, bütün dünyada peşə təhsili və məşğulluq siyasətlərinə yenidən baxılmalıdır. Bu prosesdə dövlət qurumlarının, təhsil müəssisələrinin və peşə təşkilatlarının birgə fəaliyyəti gələcək peşələrin formalaşmasında həlledici rol oynayacaq.