Түркияның НАТО саммитіндегі рөлі: Израильдің перспективасы

АҚШ президенті Дональд Трамптың Түркия мен Иранға қатысты соңғы мәлімдемелері халықаралық аренада кең әсер етті. Израильдің әйгілі Haaretz газетінде жарияланған талдауда Трамптың Түркия президенті Режеп Тайып Ердоғанға қатысты абайлап сөйлеуінің керемет екені атап өтілді. Бұл тілдің кездейсоқ емес екені баса айтылды.

АҚШ-тың Түркияға көзқарасы

АҚШ-тың Түркиядағы елшісі және Сирия және Ирак бойынша арнайы өкілі Том Барак екі басшы арасындағы қарым-қатынастың терең таңдануға негізделгенін білдірді. Трамп Ердоғанға құрмет ретінде 7 шілдеде басталатын НАТО саммитіне қатысатынын мәлімдеді. Сондай-ақ Түркияның F-35 соғыс ұшақтары сұранысына оң жауап бере алатынын білдірді.

Түркияның қорғаныс секторындағы трансформациясы

Режеп Тайып Ердоған үшін алдағы НАТО саммиті қарапайым кездесу емес, тарихи мүмкіндік ретінде қарастырылады. Түркия 2004 жылы НАТО саммитінен бері қорғаныс өнеркәсібінде маңызды қадамдар жасады. Сол кезде армия қажеттіліктерінің тек бестен бірі ғана қанағаттандырылған болса, бүгінде Түркия миллиардтаған долларлық шетелдік сатып алу келісімдерін жойып, жергілікті өндіріске ден қоюда. Бұл трансформация Түркияны аймақтықҰАҰ империясына айналдырды.

Түркияның қорғаныс өнеркәсібінің жылдық көлемі шамамен 2 миллиард долларды құрайды. Қазір бұл ел тек қару-жарақ тұтынушысы ғана емес, сонымен қатар әскери тәжірибені жеткізуші болып табылады. Анкарада өтетін саммитке үлкен дайындықтар жалғасып жатқанда, Байланыс басқармасы 32 мемлекет басшысы мен мыңдаған шетелдік қонақтың келетінін хабарлады. Саммит алдында қауіпсіздік шаралары күшейтіліп, лаңкестікке қарсы операцияларда 200-ден астам адам ұсталды.

Шығанақ елдері және Түркияның жаңа доктринасы

Түркия Катар, Бахрейн, Біріккен Араб Әмірліктері және Кувейтті саммитке шақыру арқылы НАТО мен Парсы шығанағы елдері арасында көпір салуды мақсат етеді. Сыртқы істер министрі Хакан Фидан әзірлеген жаңа доктринада аймақ елдері өз қауіпсіздігін тек шетелдік одақтарға негіздей алмайды деген идеяны қорғайды. Қаңтар айында Әл-Жазираға берген сұхбатында Фидан Түркияның көзқарасын былайша қорытындылады:

"Біз мемлекеттер арасында негізгі және түпкілікті сенім тудыратын аймақтық қауіпсіздік шараларын құрғымыз келеді. Біз аймақтық ынтымақтастық платформасын құруды мақсат етеміз."

Қорытынды және ықтимал дамулар

НАТО-ның аймақтық саммитінде Түркияның халықаралық әлеуеті бар. Саммит нәтижелері Түркияның қорғаныс өнеркәсібіндегі ілгерілеуі мен дипломатиялық қарым-қатынастардағы стратегиялық қадамдары үшін шешуші болуы мүмкін. Болашақта Түркияның НАТО және аймақтық елдермен қарым-қатынастары қалыптасады.