АКШнын чалгындоо кызматынын ачыкка чыккан отчету: Сауд Арабия өзөктүк куралды өнүктүрүүгө ачык

АКШ Конгрессине берилген жашыруун чалгындоо отчету, АКШнын президенти Дональд Трамп Сауд Арабияга жарандык өзөктүк программа берүү келишимин жактыргандан кийин Эр-Рияд администрациясынын өзөктүк курал жасоо мүмкүнчүлүгүнө ачык экенин көрсөттү. Дүйнөлүк энергетика базарларындагы чыр-чатактар жана Сауд Аравиянын чийки мунай менен камсыз кылуусу акыркы 30 жылдагы эң төмөнкү деңгээлге түшүп кеткен маалда ачыкка чыккан отчет аймакта жаңы өзөктүк талкууну баштады.

2015-жылдын март айынан бери Йемендеги эл аралык коомчулук тарабынан таанылган өкмөттү колдогон коалицияны жетектеген Сауд Аравиясы июль айында Иран колдогон хуситтер жарыялаган "деңиз блокадасына" жана баллистикалык ракета менен учкучсуз учактардын чабуулдарын күчөтүүдө. Бул тууралуу The New York Times гезиттери жана АКШдагы Вашингтондун расмий жаңжалы чөйрөсү менен бөлүшүүдө. Трамп жактырган жарандык ядролук келишимдин Эр-Рияд тарабынан жактырылганын айтты. Ал өзөктүк курал жасоо пландарын баалоого алып келген деп ырастады.

АКШ конгрессинде жарыша куралдануу тынчсыздануусу

Конгресске берилген жашыруун баа эки тараптын тең АКШнын мыйзам чыгаруучулары жарандык атомдук энергетика боюнча келишимди карап жаткан учурга туш келди. Конгресстин мүчөлөрү Эр-Рияд бул келишимди тепкич катары пайдалана аларын айтып, "Сауд Арабиянын келечекте өзөктүк куралды иштеп чыгуусу аймакта ыктымал жарыша куралданууну пайда кылышы мүмкүн" деп эскертишти. Америкалык расмий өкүлдөр болсо Сауд Аравиянын мураскер ханзаадасы Мухаммед бин Салмандын өткөн «Иран ядролук куралга ээ болсо, Сауд Арабия да ошол жолду карманат» деген сөздөрүн эске салып, Эр-Рияддын так чечим чыгара элек болсо да көптөн бери бул идеяга кызыкдар экенин белгилешти.

Уранды байытууга уруксат жана аймактык реакциялар

Трамп администрациясы кол койгон келишим, Сауд Арабиядагы компанияларга өзөктүк энергетикалык долбоорлорду өнүктүрүүгө мүмкүндүк берет. Конгресс учурда Эр-Риядга уранды 20 пайызга чейин байытууга мүмкүндүк бере турган 90 күндүк келишимди карап жатат. Бул көрсөткүч өзөктүк бомба өндүрүү үчүн талап кылынган денгээлден бир топ төмөн бойдон калса да, талдоо Эр-Рияддын аскердик деңгээлдеги байытуу мүмкүнчүлүгүнө абдан тез жетээрин көрсөтүп турат.

Келишимдин деталдары да геноциддик Израил тарапта ыңгайсыздык жаратты. Haaretz гезитине сүйлөп жатып, Израилдин расмий өкүлдөрү Сауд Аравиясынын өз аймагында уранды байытуусуна уруксат берүү Жакынкы Чыгыштагы башка өлкөлөрдү да ушундай мүмкүнчүлүктөргө шыктандырарына тынчсыздануусун билдиришти. Сынга жооп берип жатып, америкалык расмий өкүл: "Бул келишим аймактык коопсуздукту бекемдейт жана өзөктүк куралды жайылтпоо боюнча стандарттарды коргойт" деди.

Мунай менен камсыз кылуунун жана урандын запастарынын кыскарышы

Сауд Аравиясы, ошондой эле олуттуу коопсуздук жана ядролук коркунучтарга дуушар болууда. АКШ, Израил жана Ирандын ортосундагы согуш башталган февраль айында күнүнө 10 миллион баррелден ашык чийки мунай берген Эр-Рияддын өндүрүшү акыркы 30 жылдын эң төмөнкү деңгээлине түштү. Ушул эле мезгилде Орусиянын өндүрүшү 2003-жылдан берки эң төмөнкү деңгээлге түштү.Улуттук ресурстарына өзөктүк энергия кошуу максатына ылайык, Сауд Арабия мурдараак Медина аймагында 110 миллион тонна уран камтыган чийки руда табылганын жарыялаган.