Ормуз кысыгындагы критикалык дипломатия: АКШ менен Ирандын ортосунда “орто жолду” издөө

Дүйнөлүк энергетикалык сооданын эң маанилүү транзиттик пункттарынын бири болгон Ормуз кысыгы АКШ менен Ирандын ортосундагы аскердик жана дипломатиялык күч күрөшүнүн чордонунда калууда. Омандагы акыркы дипломатиялык байланыштар эки өлкөнүн ортосунда макулдашууга жетишүү үчүн «орто жолду» издөөнү ачыктады. Вашингтон администрациясы Ормуз кысыгында коммерциялык кемелерге кол салуулар токтотулганын жана бардык транзиттик линиялар бекер ачык бойдон калаарын убада кылып, Тегерандан расмий билдирүүнү талап кылууда. АКШнын жогорку даражалуу расмий өкүлдөрү сүйлөшүүлөрдүн белгилүү бир мөөнөткө жеткенин айтышканы менен, Иран конкреттүү кадамдарга барышы керектигин баса белгилешти.

Оман менен Катар аракетте: коридор сунушуна Ирандын тоскоолдуктары

Аймактык булактардан алынган маалыматка караганда, Катардын катышуусундагы дипломатиялык процессте Ормуз кысыгын жок дегенде жарым-жартылай эркин навигацияга ачуу талкууланды. Тараптар Босфордогу «орто тилкени» коопсуз өткөөлгө ачуу боюнча биргелешкен билдирүүнү жарыялоону талкуулап жатканы айтылды. Оман делегациясынын Ормузду эки өзүнчө коридор кылып куруу жана түштүк жээгин толугу менен акысыз пайдалануу сунушу Иран тарап тарабынан четке кагылганы маалымдалды. АКШ канаты эгер Иран бул өтмөктөрдү ачык кармай турганын билдирбесе, процесс Тегеран үчүн терс кесепеттерге алып келерин катуу эскертүүдө.

Өз ара айыптоо жана өмүрдү жоготуу

Дипломатиялык байланыштар уланып жатканда, Ирандын тышкы иштер министриАббас АракчиАКШны өз ара түшүнүшүү меморандумун бузду деп айыптады. Аракчи АКШнын Каржы министрлигинин меморандумдун 9-пунктуна карама-каршы келгенин жүйө кылып, Ирандын убадасын аткарганын жана Вашингтондун «өз ара ынтымак» принцибине ишенимдүү бойдон калышы керектигин баса белгиледи. Экинчи жагынан, эки өлкөнүн ортосундагы аскерий тирешүүнүн гуманитардык жагы да начарлап баратат. Ирандын Саламаттыкты сактоо министрлиги АКШнын 8-9-июль күндөрү өлкөгө жасаган аба соккуларынан 17 адам каза болуп, 115 киши жаракат алганын жарыялады.

Трамп менен Салмандын ортосундагы Ормуз саммити

Аймактык коопсуздукка тыгыз байланышкан бул кызуу окуялар эл аралык лидерлердин негизги күн тартибине айланды. АКШнын президентиДональд Трамп менен Сауд Аравиянын мураскор ханзаадасыМохаммед бин Салмандын ортосундагы телефон сүйлөшүүсүндө Вашингтон-Тегеран линиясы боюнча сүйлөшүүлөр кеңири талкууланды. Эки лидер глобалдык энергетикалык коопсуздук үчүн өтө маанилүү болгон үзгүлтүксүз жана коопсуз деңиз ташуу жана соода жолдорун сактоонун маанилүүлүгүнө көңүлдөрдү бурушту.

Спутниктен алынган сүрөттөрдөгү өзөктүк аракеттер жана өч алуу билдирүүлөрү

Дипломатиялык аракеттердин көлөкөсүндө, CNN тарабынан анализделген эксклюзивдүү спутник сүрөттөрү Иран өзүнүн өзөктүк объектилеринде жаңы курулуш иштерин баштаганын көрсөттү. Бул Тегеран АКШ менен июнь айынын аягында кол коюлган өз ара түшүнүшүү меморандумун америкалык акыркы чабуулдардан мурда да бузду деген шектенүүнү күчөтөт. Бир тараптан Ирандын жаңы лидерлеринин бири Можтаба Хаменеи мурдагы лидер Али Хаменеинин жаназасынан кийин жарыялаган билдирүүсүндө өч алууга басым жасады. Хаменеи : «Өч алуу улутубуздун орток талабы. Атам тарткан жолдо чечкиндүүлүк менен бара беребиз жана төгүлгөн таза кан үчүн жооп беребиз»,-деп чыңалууну күчөтө турган билдирүүлөрдү берди.