Hormuz bogazyndaky möhüm diplomatiýa: ABŞ bilen Eýranyň arasynda "Orta ýol" gözläň

Global energiýa söwdasynyň iň möhüm üstaşyr nokatlaryndan biri bolan Hormuz bogazy ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky harby we diplomatik güýç göreşiniň merkezinde bolmagyny dowam etdirýär. Ummanda geçirilen soňky diplomatik gatnaşyklar iki ýurduň arasynda ylalaşyk gazanmak üçin "orta ýol" gözlegini ýüze çykardy. Waşington administrasiýasy Tährandan resmi beýannama talap edip, Hormuz bogazynda söwda gämilerine edilýän hüjümleriň bes edilendigini we ähli tranzit liniýalarynyň mugt açyljakdygyny aýtdy. ABŞ-nyň ýokary derejeli resmileri gepleşikleriň belli bir derejede ýetişendigini mälim etseler-de, Eýranyň anyk ädim ätmelidigini aýdýarlar.

Umman we Katar hereketde: Eýranyň koridor teklibine päsgelçilik

Sebit çeşmelerinden alnan maglumatlara görä, Kataryň diplomatik işinde Hormuz bogazyny azyndan bölekleýin erkin nawigasiýa üçin açmak ara alnyp maslahatlaşyldy. Taraplaryň Bosforda howpsuz geçmek üçin "orta zolagy" açmak üçin bilelikdäki beýannama çap etmegi ara alyp maslahatlaşýandyklary aýdylýar. Oman wekiliýetiniň Hormuzy iki aýry koridor hökmünde gurmak we günorta kenarlaryny düýbünden mugt ulanmak baradaky teklibiniň Eýran tarapyndan ret edilendigi habar berildi. ABŞ ganaty, eger Eýran bu geçelgeleri açyk saklaýandygyny yglan etmese, bu proses Tähran üçin ýaramaz netijelere getirer diýip berk duýduryş berýär.

Özara aýyplamalar we durmuşyň ýitmegi

Diplomatik gatnaşyklar dowam edýärkä, Eýranyň Daşary işler ministri Abbas Arakçi ABŞ-ny düşünişmek memorandumyny bozmakda günäkärledi. Arakçi ABŞ-nyň Gazna ministrliginiň memorandumyň 9-njy bendine ters hereket edýändigini öňe sürdi we Eýranyň beren wadasyny ýerine ýetirýändigini we Waşingtonyň "özara sazlaşyk" ýörelgesine wepaly bolmalydygyny aýtdy. Beýleki tarapdan, iki ýurduň arasyndaky harby dartgynlygyň gumanitar ölçegi hem barha erbetleşýär. Eýranyň Saglygy goraýyş ministrligi ABŞ-nyň 8-9-njy iýul aralygynda bu ýurda eden howa hüjüminde 17 adamyň ölendigini we 115 adamyň ýaralanandygyny habar berdi.

Trump bilen Salmanyň arasyndaky Hormuz sammiti

Sebitiň howpsuzlygy bilen ýakyndan gyzyklanýan bu gyzgyn wakalar halkara liderleriniň esasy gün tertibine öwrüldi. ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump bilen Saud Arabystanyň şazadasy Muhammet bin Salman arasynda geçirilen telefon söhbetdeşliginde Waşington-Tähran liniýasyndaky gepleşikler jikme-jik ara alnyp maslahatlaşyldy. Iki lider global energiýa howpsuzlygy üçin möhüm ähmiýete eýe bolan deňiz gatnawy we söwda ýollaryny üznüksiz we howpsuz saklamagyň möhümdigine ünsi çekdiler.

Hemra suratlarynda ýadro işjeňligi we ar alyş habarlary

diplomatik tagallalaryň kölegesinde CNN tarapyndan seljerilen aýratyn hemra suratlary Eýranyň ýadro desgalarynda täze gurluşyk işlerine başlandygyny görkezdi. Bu, Tähranyň iýun aýynyň ahyrynda, hatda Amerikanyň soňky hüjümlerinden öňem ABŞ bilen gol çekilen özara düşünişmek memorandumyny bozandygy baradaky şübheleri güýçlendirýär. Beýleki tarapdan, Eýranyň täze ýolbaşçy şahsyýetleriniň biri Mojtaba Hamenei, öňki lider Ali Hameneýiniň jaýlanyş dabarasyndan soň çap eden habarynda ar almagy nygtady. Hameneýi: "Öwez halkymyzyň umumy islegi. Biz kakamyň çeken ýolunda aýgytly hereket ederis we arassa gan dökülmegi üçin jogapkärçilik çekeris" -diýip, dartgynlygy güýçlendirjek habarlar berdi.