Түркия Улуу Улуттук Жыйынынын Берлиндеги делегациясы: Түркия-Германия карым-катнаштарында стратегиялык кызматташтыкка жана ишенимге басым жасоо

Түркия Улуу Улуттук Жыйынынын Тышкы иштер комиссиясынын төрагасы жана АК партиянын Анкара депутаты Фуат Октайдын жетекчилигиндеги парламенттик делегация Берлинде өткөрүлгөн «Түркия-Германия карым-катнаштарында орток тышкы саясат күн тартибин бекемдөө: Парламенттик дипломатиянын ролу» аттуу тегерек стол жыйынында жолугушту. SETA Берлин өкүлчүлүгү жана Германиянын Жакынкы жана Орто Чыгыш ассоциациясы (NUMOV) тарабынан уюштурулган жолугушуу; АК партиянын төрага орун басары Зафер Сиракая, АК партиянын Газиантеп депутаты Деря Бакбак, Жаңы партиянын Дюзже депутаты Талих Өзжан, ДЕМ партиясынын Битлис депутаты Семра Чаглар Гөкалп жана МХПнын Кайсеринин депутаты Исмаил Өздемир катышты. Фуат Октай жыйналыштагы сөзүндө глобалдык системадагы трансформациялар жана түрк-немис карым-катнаштарынын келечеги тууралуу маанилүү билдирүүлөрдү берди.

Эл аралык системадагы адилеттик жана ырааттуулук кризиси

Фуат Октай учурдагы эл аралык тартиптин терең адеп-ахлак жана ырааттуулук кризисин башынан кечирип жатканын белгилеп: «Газадагы гуманитардык трагедия бул глобалдык ахлактык кыйроонун эң азаптуу, эң конкреттүү жана эң кыйратуучу далили катары алдыбызда турат»,-деди. Октай кылмышкердин кимдигине карап эл аралык укуктун колдонулушунун ишенимге доо кетирээрин баса белгилеп, адилеттүү глобалдык система үчүн принциптердин эч бир чети жок баарына бирдей колдонулушу керектигин айтты. Ал ошондой эле аймактык көйгөйлөрдү чечүүдө тышкы кийлигишүүнүн ордуна жергиликтүү актерлор жоопкерчилик ала турган “аймактык менчик” принциби негиз катары алынышы керек деген пикирде.

Европа менен болгон мамиледе стратегиялык менталитетке өзгөртүү

Фуат Октай Түркиянын Европа үчүн буфердик аймак эмес, маанилүү стратегиялык өнөктөш экенин белгилеп, Бажы биримдигин жаңыртуу жана коргонуу өнөр жайы тармагында кызматташтыкты тереңдетүүгө чакырды. Октай: «Коркунучтар келип чыкканда Түркияны сөзсүз түрдө көрүш керек, бирок чечимдер жана мүмкүнчүлүктөр бөлүшүлө турган учурда аралыкты сактоо өз ара ишенимге зыян келтирет жана Европанын өзүнүн узак мөөнөттүү кызыкчылыктарына тескери болот»,-деп, Берлинден стратегиялык менталитеттин өзгөрүшүн күтүшкөндөрүн айтты. Ал ошондой эле Борбордук коридор жана Зангезур коридору сыяктуу долбоорлордун аймактык гүлдөп өнүгүүсү үчүн маанисине токтолуп, бардык тараптарга пайда алып келе турган үлгүнүн зарылдыгын баса белгиледи.

Түркия Улуу Улуттук Парламентинин делегациясы Берлинде болгон жолугушуунун алкагында глобалдык коопсуздук тобокелдиктери, Жакынкы Чыгыштагы чыңалуу жана Түркия менен Германиянын ортосундагы экономикалык жана саясий карым-катнаштарды талкуулады. Түркиянын Орусия-Украина согушунда ортомчулук ролун жана аймактык ырааттуулукту сактоо аракетин эске салган Фуат Октай, Европа Биримдигинин Түркияга карата колдонгон кош стандарттарынын стратегиялык кызматташтыкка зыян келтиргенин белгиледи.

Түркия менен Европа Биримдигинин ортосундагы карым-катнаштар мүчөлүк процесси, Бажы биримдигинин жаңылануусу жана коопсуздук кызматташтыгы сыяктуу темалар аркылуу ишке ашууда. Парламенттик дипломатиянын ишмердүүлүгү эки тараптын ортосундагы туура эмес түшүнүктөрдү жоюу жана жалпы кызыкчылыктарды аныктоо максатында парламенттик деңгээлде жүргүзүлүүчү диалог механизми катары иштейт.

Корутунду

Жолугушуудан негизги тыянак Түркия Европа менен болгон мамилесинде «стратегиялык өнөктөш» макамын толук кабыл алууну талап кылууда. Фуат Октайдын билдирүүлөрү Түркиянын коопсуздук жана экономикалык интеграция жагынан Европанын ажырагыс бир бөлүгү экенин, бирок бул абалдын өз ара ишенимге негизделген жана кош стандарттардан алыс мамиле менен сактала ала турганын көрсөтүүдө.

Мындан тышкары, Түркиянын аймактык кризистерде активдүү ортомчулук ролу жана анын геостратегиялык абалы Европанын коопсуздук архитектурасы үчүн маанилүү элемент катары каралууда. Бул жагдай Түркиянын өзүн тышкы саясатта коопсуздук камсыздоочусу катары гана эмес, экономикалык нарк чынжырынын маанилүү өнөктөшү катары көрсөтүүнү каалап жатканын көрсөтүүдө.

Мүмкүн болгон эффекттер

Мындай жогорку деңгээлдеги парламенттик байланыштар Түркия менен Германиянын ортосундагы бюрократиялык тоскоолдуктарды жеңүүгө жана туура эмес түшүнүктөрдү жоюуга салым кошо алат. Парламенттик дипломатиянын таасири менен өзгөчө коргонуу өнөр жайы жана экономикалык интеграция тармактарында жаңы кызматташтык каналдары ачылат деп күтүүгө болот.

Башка тараптан, Европанын Түркияга карата стратегиялык көз карашында мүмкүн болгон өзгөрүү Бажы биримдигинин жаңылануусу жана виза процесстери сыяктуу маселелерде конкреттүү жакшырууларды алып келиши мүмкүн. Бирок бул таасирлердин ишке ашуусу Европа Биримдигинин Түркияны өнөктөш катары кабыл алуудагы саясий эркинен көз каранды көрүнөт.