Türkiýäniň Milli mejlisiniň Berlinde wekiliýeti: Türkiýe-Germaniýa gatnaşyklaryna strategiki hyzmatdaşlygy we ynamy nygtamak

Türkiýäniň Milli Milli Assambleýasynyň Daşary gatnaşyklar komissiýasynyň başlygy we AK partiýasynyň başlygy Ankaranyň orunbasary Fuat Oktaýyň ýolbaşçylygyndaky parlament delegasiýasy Berlinde geçirilen "Türkiýe-Germaniýa gatnaşyklarynda umumy daşary syýasat gün tertibini güýçlendirmek: Mejlis diplomatiýasynyň roly" atly tegelek stol ýygnagyna ýygnandy. SETA Berliniň wekiliýeti we Germaniýanyň Nearakyn we Eastakyn Gündogar Assosiasiýasy (NUMOV) tarapyndan guralan ýygnak; AK partiýasynyň başlygynyň orunbasary Zafer Sirakaýa, AK partiýasynyň Gaziantepiň orunbasary Derýa Bakbak, Täze partiýanyň Düzce wekili Talih Özcan, DEM partiýasynyň Bitlisiň orunbasary Semra Çaglar Gökalp we MHP Kaýseri orunbasary Ysmaýyl Özdemir gatnaşdy. Duşuşykda eden çykyşynda Fuat Oktaý global ulgamdaky üýtgeşmeler we türk-nemes gatnaşyklarynyň geljegi barada möhüm habarlar berdi.

Halkara ulgamynda adalat krizisi we yzygiderlilik

Fuat Oktay häzirki halkara düzgüniň çuňňur ahlak we yzygiderlilik krizisini başdan geçirýändigini aýtdy we "Gazadaky ynsanperwerlik pajygasy bu global ahlak çökgünliginiň iň agyryly, iň anyk we iň weýran ediji subutnamasy hökmünde dur" -diýdi. Oktaý, jenaýatçynyň şahsyýetine laýyklykda halkara hukugynyň ulanylmagynyň ygtybarlylyga zyýan ýetirýändigini aýtdy we adalatly global ulgam üçin ýörelgeleriň hemmeler üçin deň derejede ulanylmalydygyny aýtdy. Şeýle hem, ýerli aktýorlaryň jogapkärçiligi öz üstüne alýan "sebit eýeçiligi" ýörelgesiniň daşarky gatyşmalaryň ýerine sebit meselelerini çözmekde esas hökmünde kabul edilmelidigini öňe sürdi.

Europeewropa bilen gatnaşyklarda strategiki mentalitetiň üýtgemegi

Fuat Oktay Türkiýe Europeewropa üçin bufer zonasy däl-de, eýsem möhüm strategiki hyzmatdaşdygyny aýtdy we Gümrük bileleşigini täzelemäge we goranyş pudagyndaky hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmaga çagyrdy. Oktaý: "Howpsuzlyk ýüze çykanda Türkiýäni aýrylmaz görmek, ýöne kararlar we mümkinçilikler paýlaşyljak aralykda uzak durmak, birek-birege ynamy bozup, Europeewropanyň uzak möhletleýin bähbitlerine ters gelýär" -diýdi we Berlinden strategiki mentalitetiň üýtgemegine garaşýandyklaryny aýtdy. Şeýle hem, Merkezi koridor we Zangezur koridory ýaly taslamalaryň sebitiň gülläp ösmegi üçin ähmiýetine ünsi çekdi we ähli taraplara peýdaly boljak modeliň zerurdygyny aýtdy.

Türkiýäniň Milli mejlisiniň delegasiýasy Berlinde geçirilen duşuşygyň çäginde global howpsuzlyk töwekgelçiligi, Eastakyn Gündogardaky dartgynlyk we Türkiýe bilen Germaniýanyň arasyndaky ykdysady we syýasy gatnaşyklar barada pikir alyşdy. Fuat Oktaý, Russiýa-Ukraina söweşinde Türkiýäniň araçylyk roluny we sebitdäki durnuklylygy saklamak ugrundaky tagallalaryny ýatlap, Europeanewropa Bileleşiginiň Türkiýä garşy ulanýan goşa standartlarynyň strategiki hyzmatdaşlyga zyýan ýetirýändigini aýtdy.

Türkiýe bilen Europeanewropa Bileleşiginiň arasyndaky gatnaşyklar agzalyk prosesi, Gümrük bileleşigini täzelemek we howpsuzlyk hyzmatdaşlygy ýaly mowzuklar arkaly amala aşyrylýar. Mejlisiň diplomatiýa işleri, iki partiýanyň arasyndaky ýalňyş düşünjeleri ýok etmek we umumy bähbitleri kesgitlemek üçin parlament derejesinde geçirilen gepleşik mehanizmi hökmünde işleýär.

Netije

Duşuşygyň esasy netijesi Türkiýanyň Europeewropa bilen gatnaşyklarynda "strategiki hyzmatdaş" statusynyň doly kabul edilmegini talap etmegidir. Fuat Oktaýyň aýdan sözleri, Türkiýanyň howpsuzlyk we ykdysady integrasiýa nukdaýnazaryndan Europeewropanyň aýrylmaz bir bölegidigini, ýöne bu ýagdaýy özara ynam esasynda we goşa standartlardan azat çemeleşmek arkaly saklap boljakdygyny görkezýär.

Mundan başga-da, Türkiýe sebitdäki krizislerde işjeň araçylyk roly we geostrategiki ýagdaýy Europeewropanyň howpsuzlyk arhitekturasy üçin möhüm element hasaplanýar. Bu ýagdaý, Türkiýäniň diňe bir daşary syýasatda howpsuzlyk üpjünçisi hökmünde däl, eýsem ykdysady gymmatlyklar zynjyrynyň möhüm hyzmatdaşy hökmünde özüni görkezmek isleýändigini görkezýär.

Mümkin täsirler

Şeýle ýokary derejeli parlament gatnaşyklary býurokratik päsgelçilikleri ýeňip geçmäge we Türkiýe bilen Germaniýanyň arasyndaky ýalňyş düşünjeleri aradan aýyrmaga kömek edip biler. Parlament diplomatiýasynyň täsiri bilen, esasanam goranyş senagaty we ykdysady integrasiýa ugurlarynda täze hyzmatdaşlyk kanallarynyň açylmagyna garaşylýar.

Beýleki tarapdan, Türkiýe Europeewropanyň strategiki nukdaýnazaryndan bolup biläýjek üýtgeşiklik, Gümrük bileleşiginiň täzelenmeleri we wiza amallary ýaly meselelerde anyk gowulaşma getirip biler. Şeýle-de bolsa, bu täsirleriň durmuşa geçirilmegi Europeanewropa Bileleşiginiň Türkiýäni hyzmatdaş hökmünde kabul etmeginiň syýasy erkine bagly bolup görünýär.