15 Yaş Altına Sosyal Medya Yasağı: Yeşilay'dan Dijital Bağımlılıkla Mücadelede Tarihi Çağrı

Türkiye'de çocukların dijital dünyadaki güvenliğini sağlamak amacıyla tarihi bir adım atılıyor. 1 Kasım itibarıyla yürürlüğe girecek yeni yasal düzenleme kapsamında, 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ hizmeti sunulması yasaklanacak. Bu kritik süreçte Yeşilay, çocukların dijital risklerden tam anlamıyla korunabilmesi için yalnızca yaş sınırının yeterli olmadığını vurgulayarak; güvenli tasarım standartları, bağımsız denetim, şeffaflık ve mahremiyet güvencelerini içeren kapsamlı bir reform çağrısında bulundu. Yeni düzenleme, 15 yaş üzerindeki çocuklara ise yaş gruplarına göre ayrıştırılmış özel hizmetler sunulmasını ve ebeveyn denetim araçlarının etkinleştirilmesini zorunlu kılıyor.

Dijital Dünyadaki "Asıl Risk" Sadece Ekran Süresi Değil

Yeşilay tarafından yapılan açıklamada, bağımlılıkla mücadelenin sadece bireysel davranışları değiştirmekle sınırlı kalamayacağı; bağımlılık riskini doğrudan besleyen çevresel faktörlerin, ticari stratejilerin ve ürün tasarımlarının da masaya yatırılması gerektiği ifade edildi. Çocukların dijital mecralarda karşılaştığı asıl tehlikenin sadece ekrana bakma süresi olmadığına dikkat çeken uzmanlar; sonsuz kaydırma, otomatik oynatma, kesintisiz bildirimler, kişiselleştirilmiş öneri algoritmaları ve sosyal karşılaştırmayı körükleyen etkileşim mekanizmalarının çocukların ruh sağlığını, uyku düzenini, dikkat sürelerini ve sosyal ilişkilerini sabote ettiğini belirtiyor.

Yeşilay’dan Teknoloji Devlerine ve Kamu Kurumlarına Somut Öneriler

Amerika Birleşik Devletleri'nde teknoloji devi Meta ile eyaletler arasında yargıya taşınan uzlaşma sürecinde gündeme gelen; genç hesaplarına günlük süre sınırı getirilmesi, gece erişiminin kısıtlanması ve okul saatlerinde bildirimlerin susturulması gibi tedbirlerin küresel bir standart olması gerektiği savunuldu. Yeşilay, ilgili kamu kurumlarını, teknoloji şirketlerini, akademisyenleri ve sivil toplum kuruluşlarını acilen şu somut adımları atmaya davet etti: Çocuk ve genç hesaplarında günlük kullanım sürelerini sınırlayan koruma mekanizmaları varsayılan olarak açık gelmeli, gece saatlerinde yüksek etkileşimli içerik akışları durdurulmalı ve okul saatlerinde bildirimler otomatik olarak susturulmalıdır. Ayrıca, çocukları sürekli tüketime yönelten sonsuz kaydırma özellikleri kapatılmalı, algoritmalar etkileşim odaklı değil dijital iyilik hali odaklı çalıştırılmalı ve kesintisiz kullanım durumunda kullanıcıyı mola vermeye zorlayan aktif sistemler kurulmalıdır.

Bağımsız Denetim, Şeffaflık ve Veri Güvenliği Şart

Dijital platformların çocukların güvenliğini sağlamak adına alacağı önlemlerin yalnızca kendi inisiyatiflerine bırakılamayacağının altını çizen Yeşilay, teknoloji şirketlerinin tasarım tercihlerinin, algoritmik yapılandırmalarının ve reklam politikalarının bağımsız denetime tabi tutulması gerektiğini belirtti. Platformların düzenli olarak şeffaflık raporları yayımlaması, siber zorbalık, cinsel istismar, kendine zarar verme, yasa dışı bahis, kumar ve zararlı alışkanlıkları özendiren içeriklere karşı yürütülen çalışmaların kamuoyuyla paylaşılması talep edildi. Yaş doğrulama sistemlerinin önemine de değinilen açıklamada, bu mekanizmaların çocukların ve ailelerin kişisel verilerini tehlikeye atmayacak şekilde, veri minimizasyonu ve gizlilik ilkelerine sadık kalınarak tasarlanması gerektiği hatırlatıldı. Ailelerin tek başlarına devasa algoritmalarla mücadele etmesinin imkansız olduğunu belirten Yeşilay, Türkiye'nin 15 yaş sınırlandırmasını tam desteklediklerini ancak bu adımın güvenli tasarım standartları ile taçlandırılması gerektiğini bildirdi.